Бид хэрүүлээс өөр юм хийдэг улс орон болохгүй бол үнэхээр хэцүүдэх нь. Монголын заяаг зэсийн орлого, алтны нөөц хоёр нь авч явж байна. Гэхдээ хэдий болтол вэ. Хугацаагүй юм гэж энэ орчлонд байхгүй шүү дээ. 

УИХ алх цохиод Ерөнхийлөгч соёрхож хууль хүчин төгөлдөр болмогц “компанийн борлуулалтын орлогоос тусгай АМНАТ-өө төлөгдөөд, тэр өдрөөс иргэдийн нэрийн дансанд орлого урсан орж ирнэ. 

Монгол орон бол нүүрс, ус, нар, салхи, уран зэрэг эрчим хүчний нөөцөөрөө дэлхийд дээгүүр ордог бөгөөд эдгээр эрчим хүчээ ашиглаж чадвал зөвхөн өөрийгөө хангаад зогсохгүй хөрш улсуудыг эрчим хүчээр хангах бүрэн боломжтой юм. Гэвч монголчууд аманд орсон шар тосыг хэлээрээ түлхэнэ гэгчээр бусдыг эрчим хүчээр хангах бүү хэл, өөрийгөө хангаж чадахгүй эрчим хүчний дутагдалд ороод 100 жил болжээ. Аливаа улс орны стратегийн хамгийн чухал тэргүүн асуудал бол эрчим хүчний асуудал юм. Гэвч энэхүү чухал асуудалд монголын төр засаг хариуцлагагүй ханджээ.

Зуны цагийн хуваарьт шилжихийг 2000-аад оны зааг хүртэл хэрэглээд, нэг орхиж, эргэж нэг сэргээснээ, буцаажээ. Буцаасан шалтгаан нь хэдэн эмч “цаг шилжүүлэхээр зарим хүний даралт ихэсч байна” гэсэн сонин шалтаг зааж, түүнийг нь Засгийн газар уухайн тас хүлээн авчээ. Тэр эмч нар нь өнөөгийн “вакцин эсэргүүцэгч, сүлжээний эм сурталчлагч” нар биш, жинхэнэ мэргэжлийн эмч нар байсан гээд бодохлоор, тухайн үеийн “ЕС” нь туслахууддаа “иймэрхүү санал гаргах хэдэн эмч олоод ир” л гэсэн биз дээ хэмээн бодогдох.

Нэгэнт эхэлсэн энэ ажил улс төржилтөөс ангид, эдийн засгийн бодит үндэслэл, тооцоолол дээр суурилах ёстой. Хамгийн гол нь хувийн хэвшил, хөрөнгө оруулагч нарынхаа эрх ашгийг гаргуунд гаргахгүй, хууль зөрчихгүй байх явдал.

“The fact is more important than truth” гэсэн тонгоруулсан тохуурхал зүйрлэл байдаг. Итгэл үнэмшил үнэнийг үгүйсгэж чаддаг. Хаалттай нийгэмд худал хуурмагийг он удаан жил албадан давтаж тархи угаахад итгэл үнэмшил болон хувирна. Өөрөөр хэлбэл худал хуурмаг нь үнэн болж хувирна гэсэн үг. Ийм тохиолдолд баримт л илүү барьцтай.

Энэ тохиолдолд Монголын тал ямар хүнд байдалд орно гээч? Юуны өмнө арбитрын шийдвэрийн бүтэн дүнг төлнө. Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлүүдийн бодит үнийг төлнө. Алдагдсан ашиг, хүү, Арбитрын болон хууль зүйн бүх зардлыг хохирол болгон нэхэмжлэх нөхцөл байдал үүсээд байна.

Хармагтайн орд нь Улаанбаатар хотоос 680 орчим км, Оюутолгойн ордоос хойш зүгт 120 км-т , Дундговь аймгийн Өлзийт, Өмнөговь аймгийн Цогтцэций, Манлай сумын зааг нутагт орших алт, зэсийн орд.

Намын дарга, Ерөнхий сайд хоёроо салгасан нь 2028 оны сонгуульд хариуцлага хүлээхээс зугтаж буй хэрэг, МАН-ын ээлжит заль мэх юм.

Иранд цохилт өгнө, ард түмнээ харгиславал Ираны дэглэмийг цээрлүүлнэ хэмээн АНУ-ын 45 ба 47 дахь Ерөнхийлөгч Дональд Трамп бүтэн сар амны уншлага болгон ярьсан.

Түгшүүр зарлах шалтгаан нэмэгдсээр. Нүүрсний үнэ өндөр байгаа нь Даланзадгад цахилгаан станцыг алдагдалтай ажиллах гол хүчин зүйл болдог. Тус станц Тавантолгой бүлэг ордоос нүүрсийг уурхайн аман дээрээс 110 мянган төгрөгөөр авдаг бол нийслэлийн станцууд үүний тал үнээр буюу 62-63 мянган төгрөгөөр дээрх ордоос нүүрсээ авч байна.

Энэхүү гэрэгэ нь зөвхөн Ардчилсан Намын гишүүдэд хамааралтай, “дотоод хэрэгцээ”-нд гэсэн тэмдэгтэй цоохор цаас биш ээ. Ардчилсан Монгол Улсын иргэн бүр, ардчилал, чөлөөт зах зээлийг дэмжигч хүн бүрд зориулагдсан итгэл үнэмшлийн гэрчилгээ.

Цаана чинь “Монголын төмөр зам” ТӨХК тендер зарлаад ч богинын тээвэрт явах машин олдохгүй байгааг мэдэж байна уу, Сайд нар аа!

Нэг хэлнээс нөгөө хэл рүү үг шилжих явц ихэнх тохиолдолд харилцан солилцоо биш, илүү хөгжингүй, хүчирхэг, ноёлох шинжтэй үндэстний хэл аль буурай руугаа урсах хандлагатай байдаг. Түрэг 200 жил бүс нутагтаа давамгайлж байжээ. Монголчууд ч өнөөгийн Монголын өндөрлөгт нүүдэллэн ирсний дараа түрэг нарт харьяалагддаг байсан.

Ардчилсан бус тогтолцоотой улс орнуудад “нийгмийн оноо” хэрэглэдэг. Тухайлбал, БНХАУ-ын зарим хотод “Social credit system” нэрээр хэрэгждэг бөгөөд иргэдийн хууль зөрчсөн эсэхээс эхлээд өдөр тутмын зан үйлийг үнэлдэг байна. 

Монголын төрийн түүх яг эндээс эхэлдэг. Чөтгөр бол хамгийн эвтэйхэн тайлбар. Монголын ХХ зуунд шашин “мөхөхөд” чөтгөр байсан, хувьсгал хийхэд чөтгөр байсан, нийгэм журам байгуулахад чөтгөр байсан, арчдилал гарахад ч чөтгөр байсаар л амуй. Юм бүтэлгүйтвэл “Чөтгөрийн буруу”, ажил нурвал “Дотоодын дайсан”. Юу ч ойлгомжгүй бол “Эсэргүү элемент”. Үг солигддог, логик солигддоггүй.

Улс төрийн иймэрхүү хагаралын дараа тухайн улс найдвартай түшиг тулгуурыг бий болгосон тохиолдолд л үндэсний эвлэрэл явагдаж, эдийн засаг нь сэргэж хүчирхэгжиж чаддаг байна. Цаашдын тоглоомын дүрмийг хэн тогтоох, хэрхэн хэрэгжүүлэх, хаанаас хөрөнгө оруулах, шуудхан хэлэхэд: Америкийг дагах уу, Оросыг дагах уу гэдэг сонголтоос ихээхэн хамаарна.

АН ч хичээж байна. Бас л зовлон үзсэн нам даа. Эрх баригчдын гарт орж 17 оноос хойш дотроо муудалцаж, тэр нь намдаа гай хүртэл болсон. 23 он хүртэл тогтсон даргагүй явж ирсэн. 23 оны эхээр Л.Гантөмөр АН-ын дарга болсноос хойш эмхэрч эхэлсэн.

Орос-Хятадын Бээжингийн тунхаглалаар Гадаад Монголын автономит эрхийг Хятадаар хүлээн зөвшөөрүүлсэн нэрээр Хятадын нутаг дэвсгэрийн нэг хэсэг байх болно гэснийг 1915 онд Хиагтад Монголчуудад тулгаж хүлээлгэсэн үйл явц ажээ.

Алдагдлыг “үйлдвэрлэсэн”, үнийг чөлөөлөхгүй барьсаар байгаад уруудуулсан, доройтуулсан нөхдөөр өрийг нь төлүүлэхгүй, өмнө хэрэглэсэн цахилгааны үнэ, үүссэн алдагдлыг яагаад өнөөдрийн хэрэглэгчдээр төлүүлж байгаа юм бэ?