Морин жил морилон ирж буйг тохиолдуулан морьтон монголын түүхийг сөхөж, шинэ цагийн өнгийг шинжихийг хичээв.

ЭТТ-н хувьцааны ноогдол ашгийг ч гэсэн иргэдийн хувьцаа хэлбэрээр энэ санд байршуулбал нэгдүгээрт, иргэд жинхнээсээ хуримтлалтай болно. Хоёрдугаарт, сангийн хөрөнгө нэмэгдсэнээр тэтгэврийг нэмэгдүүлэх боломжтой болно. Нэг сумаар хоёр туулай...

Улаанбаатар хотын музейг Сүхбаатарын талбай руу харсан Улаанбаатар хотын ЗДТГ буюу анх “Алтай” зочид буудал нэрээр 1948 онд баригдсан гурван давхар уран барилгад оруулбал маш тохиромжтой гэж үзээд энэ саналаа дахин дэвшүүлж байна.

Боловсролын сайд асан Л.Энх-Амгалангийн алба хашсан хугацааныхаа талаар бичсэн тун ч сонирхолтой ном худалдаанд гарчээ. Эндээс уншигчид өнөөдрийн Монголын боловсролын салбарын талаар иж бүрэн, зэгсэн сайн мэдээлэл, мэдлэг олж авах боломжтой ажээ.

Сиддарта Гаутама ордноос гарч, хүний сэтгэлийн зовлонг таньсан бол Сиддарта Мүхэржи лабораторид сууж, хүний биеийн өвчний түүхийг бичсэн. Хоёулаа шалтгаан бидний дотор бий гэдэг нэг санаа хэлжээ.

Чингис хааныг хар морин жил төрсөн бол түүний хүү Өгөдэй улаан морин жил хаан ширээнд заларсан. Монголын түүхэнд морин жилд гол төлөв агуу хаад мэндэлж, агуу ялалтуудыг байгуулж байсан. Богдын ногоон ордон Шаравпэлжээлин хийдийг ч мөн улаан морин жил барьж дуусгаж байжээ. Мэргэн гүн Гомбожав, их зохиолч Д.Нацагдорж нар улаан морин жил төрсөн байх юм.

Жижиг орнууд өөрийгөө хамгаалах янз бүрийн механизм бодож олсон байдаг. Өчүүхэн жижиг Исланд өөрийн зэвсэгт хүчингүй боловч НАТО-ын гишүүн болж өөр дээрээ гадны цэргийн бааз байгуулжээ. Тайвань нь Хятадын, Израил нь Арабын орнуудын цохилтыг няцаахуйц зэвсэгт хүчинтэй. Япон, Өмнөд Солонгос нь “Америкийн шүхэр” гэж нэрлэгддэг цэргийн баазыг нь байрлуулах аргыг сонгожээ. Тухайн үедээ Югослав “Хэрэв АНУ, ЗХУ-ын аль нэг нь довтолбол шууд бууж өгнө” гэсэн хачин гэмээр өгүүлбэрийг хуульчилсан байв. Олон улсын энхийг сахиулах хүчнээр тусгаар тогтнолоо хамгаалуулсан улс ч байна. Гээд дэлхийн том жижиг гэлтгүй аль ч орон дипломат бодлогоор тусгаар тогтнолоо хадгалах механизмыг юун түрүүн тавьж байна.

Энэ жил нь монгол зурхай, дорнын зурхайн энергитэй уялдаж их өөрчлөлт, шинэ эхлэл, өсөлт, зориг, урам зориг, боломжуудаар дүүрэн байх төлөвтэй байна.

Энэ үдэш мал хуйгаа хээр, эд зүйлсээ айлд хонуулахыг цээрлэнэ. Мөн хүн халуун бүлээсээ тасарч айлд хонох, хөлчүүрхэх, өвчин хэлэх, үг сөрөх, хувцсаа гадаа хонуулах, хоосон сав байлгах, өлөн зэлмэн байхыг цээрлэнэ. Бүтэн байхын учир нь битүүний цээр хийгээд зан үйлд бий. 

Монгол болон түрэг хэлэнд “р” авиа маш тод дуудагддаг. Хэрэв Тэмүүжингийн нэр “төмөр” буюу “тэмүр” юм бол хэлний энэ хурц тод дуудагддаг “р” авиа яагаад “алга” болов? 1240 он буюу Чингис хааныг нас барснаас ердөө арав гаруйнхан жилийн дараа зохиогдсон Монголын нууц товчоонд нэрийг нь “мартаад, будилаад” Тэмүржинг Тэмүүжин болгон өөрчилсөн байж болох уу?

Барууны бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ Оросоос гарчихсан болохоор дотоодын бараа, бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлж, хэрэглээгээ хангах нь тэргүүн зорилт болсон биз. 2025 оны урьдчилсан гүйцэтгэлээр дотоодын зах зээлийн 90 хувийг үндэсний бараа, бүтээгдэхүүн эзэлсэн гэх статистик үзүүлэлтийг ТАСС агентлаг мэдээлсэн байна.

Бид хэрүүлээс өөр юм хийдэг улс орон болохгүй бол үнэхээр хэцүүдэх нь. Монголын заяаг зэсийн орлого, алтны нөөц хоёр нь авч явж байна. Гэхдээ хэдий болтол вэ. Хугацаагүй юм гэж энэ орчлонд байхгүй шүү дээ. 

УИХ алх цохиод Ерөнхийлөгч соёрхож хууль хүчин төгөлдөр болмогц “компанийн борлуулалтын орлогоос тусгай АМНАТ-өө төлөгдөөд, тэр өдрөөс иргэдийн нэрийн дансанд орлого урсан орж ирнэ. 

Монгол орон бол нүүрс, ус, нар, салхи, уран зэрэг эрчим хүчний нөөцөөрөө дэлхийд дээгүүр ордог бөгөөд эдгээр эрчим хүчээ ашиглаж чадвал зөвхөн өөрийгөө хангаад зогсохгүй хөрш улсуудыг эрчим хүчээр хангах бүрэн боломжтой юм. Гэвч монголчууд аманд орсон шар тосыг хэлээрээ түлхэнэ гэгчээр бусдыг эрчим хүчээр хангах бүү хэл, өөрийгөө хангаж чадахгүй эрчим хүчний дутагдалд ороод 100 жил болжээ. Аливаа улс орны стратегийн хамгийн чухал тэргүүн асуудал бол эрчим хүчний асуудал юм. Гэвч энэхүү чухал асуудалд монголын төр засаг хариуцлагагүй ханджээ.

Зуны цагийн хуваарьт шилжихийг 2000-аад оны зааг хүртэл хэрэглээд, нэг орхиж, эргэж нэг сэргээснээ, буцаажээ. Буцаасан шалтгаан нь хэдэн эмч “цаг шилжүүлэхээр зарим хүний даралт ихэсч байна” гэсэн сонин шалтаг зааж, түүнийг нь Засгийн газар уухайн тас хүлээн авчээ. Тэр эмч нар нь өнөөгийн “вакцин эсэргүүцэгч, сүлжээний эм сурталчлагч” нар биш, жинхэнэ мэргэжлийн эмч нар байсан гээд бодохлоор, тухайн үеийн “ЕС” нь туслахууддаа “иймэрхүү санал гаргах хэдэн эмч олоод ир” л гэсэн биз дээ хэмээн бодогдох.

Нэгэнт эхэлсэн энэ ажил улс төржилтөөс ангид, эдийн засгийн бодит үндэслэл, тооцоолол дээр суурилах ёстой. Хамгийн гол нь хувийн хэвшил, хөрөнгө оруулагч нарынхаа эрх ашгийг гаргуунд гаргахгүй, хууль зөрчихгүй байх явдал.

“The fact is more important than truth” гэсэн тонгоруулсан тохуурхал зүйрлэл байдаг. Итгэл үнэмшил үнэнийг үгүйсгэж чаддаг. Хаалттай нийгэмд худал хуурмагийг он удаан жил албадан давтаж тархи угаахад итгэл үнэмшил болон хувирна. Өөрөөр хэлбэл худал хуурмаг нь үнэн болж хувирна гэсэн үг. Ийм тохиолдолд баримт л илүү барьцтай.

Энэ тохиолдолд Монголын тал ямар хүнд байдалд орно гээч? Юуны өмнө арбитрын шийдвэрийн бүтэн дүнг төлнө. Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлүүдийн бодит үнийг төлнө. Алдагдсан ашиг, хүү, Арбитрын болон хууль зүйн бүх зардлыг хохирол болгон нэхэмжлэх нөхцөл байдал үүсээд байна.

Хармагтайн орд нь Улаанбаатар хотоос 680 орчим км, Оюутолгойн ордоос хойш зүгт 120 км-т , Дундговь аймгийн Өлзийт, Өмнөговь аймгийн Цогтцэций, Манлай сумын зааг нутагт орших алт, зэсийн орд.

Намын дарга, Ерөнхий сайд хоёроо салгасан нь 2028 оны сонгуульд хариуцлага хүлээхээс зугтаж буй хэрэг, МАН-ын ээлжит заль мэх юм.