Отгонтэнгэр хайрханы тэнгэрийг тайх ёслол, төрийн тахилгад 44000 хүн оролцож, 14000 орчим машин, зургаан нисдэг тэрэг хөлөглөв...
“Төр шашныг хослон барьсан Богд хаант засгийн үед Богд, Хан Хэнтий, Отгонтэнгэр гэсэн гурван хайрханд төрийн тахилга хийдэг байсан бол XXI зууны ардчилсан Монгол Улсад 12 ууланд төрийн тахилга хийж байна. Шашинжилт дөрөв дахин нэмэгджээ. Энэ бол хэтэрсэн тэнэглэл юм...” хэмээн судлаач Д.Ганхуяг бичиж байна. Сая Отгонтэнгэрийн тахилгаар юу болоод өнгөрөв. Уул усаа аргадав уу, дайрлагдав уу. Зүгээр л улаанаар эргүүлж хаячихаад ирлээ, 40 мянган хүн. Уул усан дахь төрийн болоод бусад бүх тахилга нь байгаль дэлхийгээ хайрлах, хамгаалах, аргадах, зөөлрүүлэх ёс заншил. Тэгвэл энэ утга, ёс заншил маань уламжлалт дэг соёлоо хадгалж чадаж байна уу.
Ерэн оноос хойш уул овооны тахилга идэвхжиж өнөөдөрт ирсэн. Тэр үедээ бол монгол үндэсний дархлааг сэргээж байна гэдэг байлаа. Одоо тэр үг үнэ цэнгүй болжээ. Асар бүдүүлэг монголчуудын цугларалт харагдаж байна. Тэнд европ хувцастай харагдвал алуулахаар байна. Заавал том дээл, том том мөнгөн тоногтой бүстэй оролцох ёстой юу. Уулын энгэрээр дүүрэн улаан шаргал орхимжууд намираад, юу юу ч залаад, уншаад байгаа юм бүү мэд. Хэтийдсэн хийрхэл, тэнгэрт “Ким Ир Сений дүр үзэгдлээ” гэдэг шиг юм ярьж бичиж болохгүй. Ингэхээрээ л наадах чинь мухар сүсэг болчихож байгаа юм. XIX зууны үед Монголд өрх толгойлж, үр хүүхэд үржүүлэх эр хүнгүй болж, бүх эрчүүдийнх нь 80 хувь сахил санваар хүртсэн лам болцгоосон. Энэ нь мухар сүсэгт автсан үндэстний мөхлийн ирмэг байв. Бүх зүйл хоёр талтай. Аль нэгийг хэтрүүлж болохгүй. Энэ мэт болгоомжилмоор, асууж тодруулмаар зүйлс байна. Төрийн тахилгууд одоо үргэлжлэх бололтой. Зүгээр л байгаль дэлхийгээ хайрла гэдгийг цугласан тэр мянган хүнд ойлгуулах үйлийг хий. Уншиж байгаа ном судар, тарни уншлага, зан үйлээ зөвхөн энэ үзэл санаагаар сүсэгтэн олонд ойлгуулан тайлбарла.
Ер нь бол энэ дээшээ уул овоо тахих тусам ураныг эсэргүүцэгчид хүчээ авна. Овоо тахилга олшрох тусам Оюутолгойг занаж зүхэгсэд олширно. Хан тэнгэр минь гэж мөргөх тусам Халзан бүрэгтэйн төсөл нурна. Энэ их уул усны тахилга газар авах тусам Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын хувь заяа бүрхэг болно гэдгийг сайн ойлгоцгоо. Дагуулаад тонгорно гэж ярьдаг. Уул ус, овоо тахилгын сүсэг бишрэлийг хэрхэн ашиглахаа “Айл саахалт”-ууд мэдэж байгаа. Технологи нь ч бэлэн. Ийм л юм руу энэ их уул овоо, ус мөрөний тахилгууд чинь явж байна.
Ер нь монголчуудыг бүдүүлэг мугуйд харагдуулахыг зорьдог хоёр чиглэл мэдрэгдсээр басчиг удлаа. Жишээ нь, өмнөд монголчуудаас физикч, математикч, байгалийн шинжлэх ухааны хүмүүс тэр бүр тодордоггүй. Уг нь тийм хэмжээний потенциал төрж байгаа байх. Цаадах бодлого нь тэгж нөлөөлдөг. Харин Өмнөд Монгол гэхээр нэг их мах идсэн, “Алтан хундага” дуулсан, Чингис хаан, угсаатны зүй, түүх домог ярьсан, шүлэг уншсан, хашаалсан жижиг бэлчээрт хэдэн малаараа сайхан амьдарч байгаа гэж харуулсан... Ер нь нэг ийм л дүр зурагтай. За тэгээд уламжлалт эмнэлэг их ярих юм даа. Өмнөд Монголын шинжлэх ухаан хаана байна. Тийм юм байхгүй, бүс нутаг болгочихсон. Энэ нь илэрхий Монгол Улс руу нэвт нөлөөлж байна. Энэ бол цаана их гүрний бодлогын хэрэгжилт юм.
Ер нь бол эндээшээ уул овоо тахих тусам ураныг эсэргүүцэгчид хүчээ авна. Овоо тахилга олшрох тусам Оюутолгойг занаж зүхэгсэд олширно. Хан тэнгэр минь гэж мөргөх тусам Халзан бүрэгтэйн төсөл нурна. Энэ их уул усны тахилга газар авах тусам Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын хувь заяа бүрхэг болно гэдгийг сайн ойлгоцгоо. Дагуулаад тонгорно гэж ярьдаг. Уул ус, овоо тахилгын сүсэг бишрэлийг хэрхэн ашиглахаа “Айл саахалт”-ууд мэдэж байгаа. Технологи нь ч бэлэн. Ийм л юм руу энэ их уул овоо, ус мөрний тахилгууд чинь явж байна.
Хоёр дахь нь орос троллуудын аймшигтай нөлөө. Монголд бүр даварчихлаа. Наад зах нь улаан галстук хүзүүндээ ороочихсон бүдүүн авгай нар “Монгол 87, 89” гэнэ үү, дунд сургууль төгссөн он нь бололтой. Анги төгсөлтөөрөө уулзалдан архидаж, дуулалдан бүжиглэж, өмнөх нийгмийг дурсан уйлалдах. Энэ дотор нь тэгээд юу юу ч болж баларцгаадаг юм, мэдэхгүй. Насныхаа бөгсөнд салж сарних үйл хийцгээж завхардаг ч юм уу... Тэр чигээрээ Оросын ядуу тосгодын архичин бүдүүн авгай нар шиг. Цааш бичвэл орос троллуудын хийж байгаа олон кейс бий. Энэ бүгдээс болгоомжилъё. Энэ завхарсан нөлөөллөөс ангид байцгаая. Тэгэхгүй бол баларлаа. Энэ мэт зорилгот муу нөлөөллүүд газар авсаар одоо уламжлал, ёс заншил руу минь орж, хэтрүүлж магадгүй байна.
Төрийн тахилгатай бүх уул ус маань дархан цаазат газрууд байгаа. Хуулиараа тэнд бүх зүйл төрийн харуул хамгаалалтад байгаа гэсэн үг. Үүнийг бүгд мэднэ. Ийм дархан цаазтай газар руу хэн ч зүрхэлж хавьтахгүй. Тэгвэл төрийн тахилга гэдэг маань эхэнд хэлснээр байгаль дэлхийгээ хайрлан хамгаалах л утга учиртай, зорилго чиглэлтэй зан үйл юм байгаа биз дээ. Зүгээр л тэр чигээр нь, тайван амгалан, хөл гараа хүргэлгүй байж байя л даа. Алсаас залбирч мөргөөд, зан үйлээ хийгээд. Сая Отгонтэнгэрийн төрийн тахилгыг хараад үнэндээ нүд халтирлаа. Удахгүй Бурхан халдуны төрийн тахилга болох гэнэ. Оройн дээд Отгонтэнгэр хайрханы тахилга шиг улаан тоос болгомооргүй байна. Уул усаа хайрласан шиг хайрлая.
Өдрийн сонин
