x

Хүн л өөрсдийгөө хөнөөх гээд байдаг буюу Вирус яагаад бүгдийг нь устгахгүй байна вэ?

Бидний туулж буй цар тахал өмнө нь зөвхөн мэргэжилтнүүдийг догдлуулж байсан олон асуудлыг чухалчилж өглөө.

Шинэ вируснууд хэрхэн хаанаас төрдөг вэ? Ямар нөхцөлд тэр эпидеми болдог вэ? Бөөнөөр  үхэхгүйн тулд юу хийх хэрэгтэй вэ? гэх мэтийн олон асуудалд халдвартын эмч, анагаахын доктор, Пироговын нэрэмжит Шинжлэх ухааны Москвагийн их сургуулийн эрхлэгч Владимир Никофоров дэлгэрэнгүй хариулсныг хүргэж байна.

-Эпидеми ба пандеми гэдэг чинь юу юм бэ? Эпидеми эсвэл пандеми статус авахын тулд өвчний ямар статистик байх ёстой юм бол?

-Оросын том нэвтэрхий тольд тайлбарласнаар, эпидеми (орон нутгийн өвчний  дэгдэлт) гэдэг нь тухайн нэгэн нутаг дэвсгэрт ердийн өвчлөлтийн босгыг давсан халдварт өвчин тархахыг хэлж байна. Пандеми (улс орныг дэлхийн орнуудыг хамаарсан өвчний дэгдэлт буюу цар тахал) нь нэгэн улс орон түүний хөрш орнууд заримдаа дэлхийн олон оронд халдвар тархсан эпидеми юм. “Пандеми” гэдэг нь “бүх ард түмэн” гэсэн грек үгнээс үүссэн.

Заримдаа, эмнэлэгийн алба “өөрийн” эпидемийн босгыг тогтоодог. Тухайлбал, 1000 хүний 100 нь өвчлөхөд тэр нь эпидеми биш гээд бид тохиролцож болно. Харин 1000-аас 101 нь  эпидемийн босгыг алхлаа гэх жишээтэй. Мянган хүний 95 нь өвчлөхөд тэр ердийн өвчин харин 101 бол эпидеми байх юм. Тиймээс эпидемийн босго гээд айгаад байх зүйл  байхгүй. Энэ бол тоон тохиролцоо.

-Жил бүр ямар нэгэн өвчний пандеми гардаг гэж хэлж болох уу?

-Томууг л тэгж хэлж болно. Харин 100 мянган хүнд өвчлөлт ямар байгаа тоог гаргах хэрэгтэй. Энд бас өвчний хүндрэлт чухал. “Энэ намрын томууны пандеми” гэж та ярихгүй шүү дээ. Пандеми гэдгийн дор ер нь ноцтой өвчний дэгдэлтийг хэлдэг юм.

-Вирусний зарим халдвар хурдтайгаар тархаж , бусад нь яагаад удаан байна вэ?

-Тархалтын хурд нь халдвар дамжих зам, халдварлуулах механизмаас хамаарна. Жишээлбэл, халдвар агаар, амьсгалын замаар дамжиж байгаа бол хурдтай. Улаан бурхан өвчний халдвар хурдтай. Одоо түүний пандеми байхгүй учир нь хүн ам ерөнхийдөө вакцинжуулагдсан байгаа. Халдварын контагиозны индекс гэж байдаг. Халдварлуулах тун авсан хүн хувиар өвчилдөг. Тэр индекс нь өндөр байх тусам бидэнд муу байх болно. Улаан бурхны хувьд халдварын гэх контагиозны индекс нь  95%, нэг үгээр халдвар авсан зуун хүний 95 нь өвчилнө гэсэн ойлголт. Томуу ба COVID-19 амьсгалын замаар хурдан тархаж байгаа. Тэдний үзүүлэлт нь үндсэн халдварт өвчнүүдийн адил 50% орчим.

Өтгөн, шингэний оралийн замаар халдварлах өвчин бий. Хоёрхон жилийн өмнө энтеровирусний өвчин байсан даа. Олон түмэн түүнийг “туркийн салхин цэцэг” гэж нэрлэдэг.  Үнэн хэрэгтээ тэр нь энтеровирус байлаа. Голчлон хүүхдүүд өвдөж тархалт удаан байсан. Усанд байсан вирус халдварын голомт байснаас л тийм удаан тархалттай байсан юм.

Өвчний тархалтад вирусний нэвтрэх зам хурдыг тодорхойлно. Жишээлбэл, амьтны хазалтаас галзуу гарна тэгээд л эпидеми байхгүй.

-Яагаад вирус дэлхийн хүмүүсийг бүгдийн устгахгүй байна вэ?

-Учир нь тэд хангалтай “ухаалаг”.  Хүн л өөрсдийгөө хөнөөх гээд байдаг. Хувьсгал, дайн гээд л. Вирус ба нян халдвар өвчин гаргадаг шимэгчид юм. Бид тэдэнд амьдаар хэрэгтэй. Ямар тэнэг л тэжээлийн баазаа устгав гэж. Энэ талаасаа бичил ертөнц тийм ч тэнэг биш. Бүх шимэгчдэд өвчний дунд зэргийн хүндрэл хэрэгтэй. Хүндээр өвчлөхөд бид хэвтэрт орно. Тэр нь шимэгчдэд ашигтай биш учир тархалт зогсоно.

-Ердийнхөөр эпидеми хэрхэн төгсдөг вэ?

-Гол шалтгаан нь хамтын дархлал тогтох. Хүн амын 60-70 хувь өвчилсөн бол эпидеми эрс буурч зогсдог. Гэхдээ хаа нэгэнтээ вирус өөртөө нэвтрэх зай завсраа үлдээдэг. Тэр өвчилсөн хүмүүсийн хэсгийн вирус тээгч болгон үлдээж болно. Хэн нэгэн нь халдварын ужиг өвчинтэй болно. Хэрэв вирус амьтнаас хүнд халдсан бол эргээд амьтдад бүгэж болно.

-Тахал 1912 оноос хойш бөөнөөр хиаруулахаа больсон ч бидэнд айдас байгаа. Түүний орон нутгийн чанартай дэгдэлт энэ зуунд ямар аюултай вэ?

-Хамгийн цуутай, бүрэн задлан судлагдсан тахал 1911–1912 онуудад Манжуурын гэж нэрлэгдсэн Харбины орчим гарсан тахал байлаа. Харбин Оросын хот байсан юм. Хятадуудыг эмчлэхэд оросууд тусалсан. 

Тэр тахал хаа нэгтээгээс ирээд хаашаа ч явсангүй. Амьтнаас хүнд халдсан вирусний сонгодог тохиолдол нь тахал юм. Тэр мэрэгчдийн өвчин. Одоо Орос-Монголын хил орчим Алтайн нутаг, Байгал нуурын  орчим. Өвөр Монголд гардаг. Мөн Хойд Кавказ, Астраханийн бүсэд ч илэрнэ. 1979, 2014, 2015 онуудад тахлаар хүн өвчилсөн цөөхөн тохиолдол илэрсэн. Нутгийн монголчууд тарваганы мах их иддэг. Мэрэгчид маш соргог амтад ба өвчтэй тарвага айдсаа алдан амархан агнуулдаг. Орон нутгийн чанартай дэгдэлт гарч болох юм. Мадагскарт нэг байнгын голомт байдаг ба 2017 онд тэнд 1300 хүн өвчилсөн байлаа. Хятадад голомтууд бий гэхдээ тэд өвчний талаар ярих маш дургүй. Коронавирусийн тухайд ч мөн адил. Байгалын бас нэг голомт Байконурын орчим байдаг. Тахал нь антибиотикаар сайн эмчлэгддэг. Тиймээс тахал байхгүй гэж болно.

-Хятадад халдварт өвчин их дэгдэх юм. Юутай холбоотой вэ?

-Тэнд чинь 1,5 тэрбум шахуу хүн амьдардаг бөгөөд хаалттай орон юм. Тэр олон хүн газар нутаг нь том ч гэсэн маш бага орон зайд шигүү амьдардаг. Нутгийн ихэнх нь уул, цөл юм. Тосгоны нэг айлын хашаа хороо гэхэд л бүтэн гэр бүл, муур, нохой, малтайгаа цуг амьдарна. Хөдөө орон нутагт хүнсний асуудалтай учраас тэд тааралдсан бүгдийг хүнсэндээ боловсруулан хэрэглэдэг. Вирус тархах нэг голомт. Мөн цаг уур их нөлөөтэй. Чийглэг дулаан нутаг вирус тархах таатай орчин болдог.

-COVID-19-өөс гадна бид коронавирусийн бүлийн SARS, MERS гээд л бишгүй сонсож тулгарсан. Ер нь коронавирусийн бүл хүмүүст ямар аюултай вэ?

-Энэ нүсэр бүл тавь орчим төрлийнх болж таараад байгаа. Нохой мууранд ч аюултай коронавирус бий ч тэр нь зарчмын хувьд амьтны ерөнцийн вируснууд. 1965 оноос хойш амьсгалын замын халдвар гаргасан ханиалгуулсан, дархлал сулруулсан, хамрын ханиад хүргэсэн дөрвөн төрөл нь тодорхой мэдэгдэж байгаа. Мөн муур нохойд аюултай коронавирус байдаг. Гэтэл хэн ч тэдний эсрэг вакцин бүтээгүй явсаар ирэв. Эмийн санд байгаа эмээр тэднийг дарахад хангалттай байлаа.

Онолын хувьд вакциныг ямар ч өвчний эсрэг бүтээж болно. Тэр болгон нь бүтэхгүй байгаа. ДОХ-ын эсрэг бүтээгүй, С гепатитийн эсрэг бас бүтээгүй... Гэтэл жилийн дотор ковидын эсрэг хичнээн вакцин бүтээгдэв? Үүний тулд эдийн засгийн, анагаахын үзүүлэлтүүд чухал. Ханиад гурав хоноод л өнгөрөх юм бол түүний эсрэг вакцинаар яах билээ? Гэтэл вакцин гэдэг нь дандаа аюултай, сөрөг үр дагавартай дээр нь бас маш их хөрөнгө зарлагддаг эд. Нянтай ажиллаж байхад энгийн. Тэдэнд өөрсдийнх нь бодисын солилцоо бий, түүнийг нэг хэсэгт нь таслах боломжтой. Вируст бодисын солилцоо байхгүй хэрхэн түүнд нэвтрэх вэ? Халдвартай нь хөнөөлгүйгээр вирусыг хэрхэн хөнөөх билээ. Бас нэг аюул нь вирусний хамт эсээ хөнөөх аюул. Ингээд л тойруу замаар, вируст хэрэгтэй бодист нь саад тавих хэрэгтэй. Тэр нь ээдрээтэй хүнд ажил юм. 

-Бидэнд коронавирустай цаашид амьдрах шаардлага ирэв үү?

-Минийхээр бол тийм боллоо. Тэр улирлын томуугийн хэмжээнд эсвэл өшөө доош амьсгалын замын ердийн халдварт ханиадын хэмжээнд хүртэл жижигрэх биз. Гэхдээ, хэзээ ч үгүй болохгүй нь ойлгомжтой болсон.

-Томуу шиг л жил бүр вакцин тариулах хэрэгтэй гэсэн үг үү?

-Үгүйсгэх аргагүй. Гэхдээ магадлал бага. Вирус томууных шиг хурдтай мутацид орохгүй байна. Гэлээ ч энэ коронавирустай бүхий л дүгнэлт, таамаг таараад байхгүй л байгаа. Тааламжгүй тохиолдлуудыг гараад ирэх бүрд нь даван туулж байх хэрэгтэй болов уу.

Орчуулсан М.ЦОГТ

www.style.rbc.ru

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн зардлын дээд хэмжээг 8,1 тэрбум төгрөгөөр тогтоолоо 4 цаг 37 минутын өмнө ХЯТАД: Нөхөр нь эхнэртээ "гэрийн ажлын нөхөн төлбөр" олгох шийдвэр гарсан ч хангалтгүй байна гэв 6 цаг 18 минутын өмнө Дээд шүүх Ц.Тувааныг АН-ын даргын үүрэг гүйцэтгэгчээр бүртгэхээс татгалзжээ 6 цаг 59 минутын өмнө "Оюу толгой"-оос Төрийн санд 230 тэрбум төгрөгийг шилжүүлжээ 7 цаг 7 минутын өмнө Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хороодод ажиллах төрийн албан хаагчдыг сургалтын бүртгэл Даваа гаригт эхэлнэ 8 цаг 10 минутын өмнө Нийслэлийн үнэт цаас гаргах ажлын хэсгийг Ж.Сандагсүрэн ахална 11 цаг 33 минутын өмнө Улаанбаатар хот төрийн үйлчилгээ авах боломжтой “Өглөөний гудамж”-тай болно 11 цаг 38 минутын өмнө Сирид эдийн засгийн хямрал нүүрлэж, дайны эхэн үеэс ч хүнд байна 12 цаг 40 минутын өмнө Шүүхээс Ж.Эрдэнэбатад авсан цагдан хорих арга хэмжээг өөрчлөхөөс татгалзлаа 12 цаг 49 минутын өмнө Вьетнам улсаас Монгол улсад суух Элчин сайд Итгэмжлэх жуух бичгээ өргөн барилаа 13 цаг 40 минутын өмнө Б.Отгонбаяр: Цэргийн алба хаагчдын дунд гарсан зөрчлийг ажлын хэсэг шалгаж байна 13 цаг 56 минутын өмнө "Ододтой бүжиглэе" шоуны энхий дугаар Гуравдугаар сарын 7-нд цацагдана 15 цаг 11 минутын өмнө Сү.Батболд: Х.Баттулгыг хуулийн байгууллагад өгсөн, нэр төрөө сэргээлгэх болно 15 цаг 36 минутын өмнө Г.Сайханбаяр: Халагдсан цэргүүдэд хариуцлага тооцож, алба хаагчдаас уучлал гуйлгуулна 15 цаг 54 минутын өмнө Хүүхдийг хараа хяналтгүй орхихгүй байх, малын бэлчээрлэлтэд анхаарахыг сануулав 16 цаг 24 минутын өмнө Найрамдлын цахим буухиа арга хэмжээнд оролцлоо 16 цаг 41 минутын өмнө Цэргийн ангид болсон хүчирхийллийн талаар сайд Г.Сайханбаяраас тайлбар шаардаж байна 17 цаг 29 минутын өмнө АН-ын дотоод тэмцэл цаашид ч үргэлжилж магадгүй 18 цаг 3 минутын өмнө “Зулбасан” Засгийн газрын буурин дээр төрсөн Х.Баттулгын засаглал 19 цаг 14 минутын өмнө Нийслэлийн санхүүгийн эх үүсвэрийг тодорхойлж, татвартай болгоно 19 цаг 22 минутын өмнө
iИх уншсан
Х.Баттулга, У.Хүрэлсүх хоёр Ерөнхий сайдын өрөөнд зодолдсон ... Прокурорын ярианы задлан буюу Сү.Батболдын эсрэг Баярцогт аж... Шүүгчийн эсрэг "гүйцэтгэх ажил" буюу Ерөнхийлөгчийн сонгуули... Б.Жавхлан: Ажлын байраа хадгалах нь “10 их наядын” төлөвлөгө... Ерөнхий сайдад Намын даргыг нь өгөх хэрэгтэй Чингис хааны тухай Хятад ба Оросын төрийн өчигдөр ба өнөөгий... "Автомашины үйлдвэрлэлийн аюулгүй байдлын стандартыг өөрчилс... “Зулбасан” Засгийн газрын буурин дээр төрсөн Х.Баттулгын зас... Х.Баттулгын сонгуулийн гол технологи нь Сү.Батболд уу? АН-ын дотоод тэмцэл цаашид ч үргэлжилж магадгүй Ашиг олдог мэргэн ухаан Чернобылийн хохирогчид Хонконгийн сонгуулийг хянах Бээжингийн төлөвлөгөө А.Бямбажаргал: Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан таван хүн дахин... Дээлээ сольсон 37 он "Монголд аялах Хятад иргэдийн урсгалыг нэмэгдүүлж, хил орчмы... Ч.Хүрэлбаатар: Ерөнхийлөгч Х.Баттулга бүх боломжоо өөрөө алд... ОХУ-аас хандивласан 20 мянган тун вакциныг Ерөнхийлөгч өөрий... Х.Баттулга: Хэсэг бүлэг хүмүүсийг өөгшүүлж болохгүй Г.Сайханбаяр: Халагдсан цэргүүдэд хариуцлага тооцож, алба ха...
Top