Энэтхэг улс дэлхийн “шинэ үйлдвэр” болох зорилгодоо нэг алхам ойртож буй мэт харагдаж байсан энэ үед АНУ болон Хятад худалдааны “шинэ тохиролцоо” байгуулснаар тус зорилгыг бүдгэрүүлэх эрсдэл үүсэв. Өнгөрсөн долоо хоногт Швейцарьт болсон хэлэлцээрийн үр дүнд АНУ-ын Хятадад ногдуулсан тариф 145 хувиас гэнэт 30 хувь руу буурсан бол Энэтхэгийн экспортод одоогоор 27 хувийн тариф үйлчилсээр байна.

Энэтхэгийн Global Trade Research Institute (GTRI)-ийн судлаач Ажай Шриваставагийн хэлснээр, Хятадаас Энэтхэг рүү чиглэж байсан хөрөнгө оруулалт одоо зогсонги байдалд орох, бүр эргэж буцах ч магадлалтай. “Хямд өртөгтэй угсралтын шугамууд үлдэх ч нэмүү өртөг шингээсэн үйлдвэрлэлийн өсөлтөд аюул нүүрлэж болзошгүй” гэж тэр онцоллоо.

Өнгөрсөн сард Apple компани АНУ-д нийлүүлэх iPhone-уудаа Хятадаас Энэтхэг рүү шилжүүлэхээ илэрхийлснээр Делид хүлээлт өндөрсөөд байв. Гэвч Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Apple-ийн гүйцэтгэх захирал Тим Күүкт хандан “Ийм өндөр тарифтай оронд барьж болохгүй” хэмээн анхааруулсан нь энэхүү хүлээлтэд хүйтэн ус цацлаа.

АНУ-ын зах зээлийг чиглэсэн өрсөлдөөн ширүүснэ

Тохиролцоо зарлагдахаас өмнө шинжээчид Энэтхэгийг Хятадын дараах гол нийлүүлэгч болох бололцоотой гэж үзэж байсан. Учир нь Энэтхэгийн АНУ-д хийдэг экспортын 40 орчим хувь нь Хятадын экспортод дөхөх бүтэцтэй. Ялангуяа электроникс, нэхмэл, тоглоом зэрэг дунд болон бага технологитой салбаруудад Энэтхэгийн экспорт сүүлийн үед огцом нэмэгдэж байгаа юм.

Гэвч Номура судалгааны байгууллагын шинжээчдийн хэлснээр, үйлдвэрлэлийн шилжилтээс хамгийн их ашиг хүртэж буй орнуудын дунд Вьетнам, Тайланд, Камбож, Малайз зэрэг улс давамгайлж байна. Тэд харьцангуй хямд хөдөлмөрийн зах зээл, энгийн татварын тогтолцоо, чөлөөт худалдааны хэлэлцээрүүдээрээ ялгарчээ.

Энэтхэгийн дотоод нөхцөл хөрөнгө оруулагчдыг түгшээж байна

Харин Энэтхэгт үйлдвэрлэлийн ДНБ-д эзлэх хувь сүүлийн хоёр арван жилд 15 хувийн түвшинд тогтмол байгаа бөгөөд энэ нь дотоод нөхцөл, бизнесийн орчны хүндрэлтэй холбоотой гэж судлаачид дүгнэж байна. Моди засгийн газрын хэрэгжүүлсэн “Үйлдвэрлэл дэмжих урамшууллын хөтөлбөр” (PLI scheme) хязгаарлагдмал үр дүнд хүрээд байгаа.

Түүнчлэн, iPhone угсрах шугам Энэтхэгт ирж байгаа ч эд анги, түүхий эдийн ихэнхийг Хятадаас оруулж ирсээр байгаа нь бодит үр өгөөжийг хязгаарлаж байна. Ажай Шриваставагийн хэлснээр, АНУ-д зарагддаг iPhone бүрээс Apple 450 ам.долларын ашиг олдог бол Энэтхэг уг төхөөрөмжөөс дөнгөж 25 ам.доллар орчим л авч үлддэг. “Эд ангиудыг дотооддоо үйлдвэрлэж, өндөр өртөгтэй ажлыг шилжүүлж чадахгүй бол экспорт зөвхөн тоон дээр өсч, бодит эдийн засгийн өгөөж үл хүрнэ” хэмээн тэр онцолсон.

Хятадын үйлдвэрүүд Энэтхэгийг дамжуулах суваг болгох магадлалтай

Шинжээчдийн анхааруулж буй нэг ноцтой эрсдэл бол Хятадын үйлдвэрлэгчид АНУ руу чиглэсэн бүтээгдэхүүнээ Энэтхэгээр дамжуулах буюу “дамжин гарах” сувгийг ашиглаж болзошгүй явдал. Энэтхэгийн дээд эдийн засгийн зөвлөх үүнийг зөвшөөрсөн маягтай мэдэгдэл хийж, Хятадын бизнесүүдийг татах нь үйлдвэрлэлд эерэг нөлөө үзүүлнэ гэжээ. Гэвч энэ нь Энэтхэгийн дотоод үйлдвэрлэлийг бэхжүүлэх бус харин улам хараат байдалд оруулж мэднэ гэж бусад шинжээчид анхааруулж байна.

Эцэст нь GTRI “угсралтын шугамууд хямд өртөгтэй ч ажлын байрууд нь өндөр чанартай биш” хэмээн сануулж байна. Nokia 2007 онд Ченнайд үйлдвэр байгуулахдаа бүх ханган нийлүүлэгчдийг хамт суурьшуулж байсан бол өнөөгийн ухаалаг утас үйлдвэрлэгчид үндсэндээ татварын хөнгөлөлт горьдож, дотоодод нийлүүлэлтийн сүлжээ үүсгэхийг хүсэхгүй байгаа аж.

Хэрвээ Энэтхэг мөрөөдлөө биелүүлэхийг хүсвэл...

Энэтхэг дэлхийн үйлдвэрлэлийн төв болох мөрөөдлөө бодит болгохыг хүсвэл зөвхөн гадаад нөхцөл байдалд найдахаа зогсоож, дараах зүйлсийг хийх шаардлагатай гэж шинжээч Шривастава онцолжээ:

• Үйлдвэрлэлийн зардлыг бууруулах

• Логистикийн асуудлаа шийдэх

• Хууль эрх зүйн орчны тогтвортой байдлыг бий болгох

“АНУ, Хятадын энэ тохиролцоо бол зүгээр л түр зуурын арга хэмжээ. Энэтхэг урт хугацааны тоглолтоо хийхгүй бол хаягдахад ойрхон байна” хэмээн тэр сануулжээ.

Эх сурвалж: BBC News