x

Сонгуульд зориулсан, хавтгайрсан халамжтай 2020 оны төсөв

Монгол гэдэг их айл ирэх онд 11.8 их наядыг олж, 13.9 их наядыг зарлагдана.

Үндсэндээ төсвийн алдагдал 2.1 их наяд төгрөг буюу ДНБ-ий 5.1 хувийг эзэлж байна. Сард олсон орлогоо арай чүү хүргэх үү, эсвэл хангалттай зарцуулаад үлдсэнийг нь хуримтлуулах уу гэж үзэг цаас нийлүүлэн тооцоо бодож суугаа Доржийн амьдралтай улсын төсвийг зүйрлэж болох юм.

Дорж тооцоо бодсоныхоо хүчинд сарынхаа орлогыг амьдралдаа өлхөн хүргэж бүсээ чангалах үедээ ч хэмнэчихдэг бол Монгол Улсын төсөв жилийн жилд төсөөлсөн төлөвлөснөөсөө алдагдалтай гарах нь энүүхэнд. Орлогоо буруу тооцоолсноос үүдсэн энэ байдал сүүлийн 20 гаруй жил явж, байсхийгээд баталсан төсвөө УИХ тодотгож ирсэн.

Харин сүүлийн хоёр жилд төсөвт тодотгол хийгээгүй нь сайн хэрэг ч цуутай хүүхэн хуримгүй гэгчээр Ч.Хүрэлбаатар сайд ирэх оны төсвийг сонгууль нэвт “үнэртсэн” төсөв болгож боловсруулан УИХ-д өргөн мэдүүлжээ.

УИХ, орон нутгийн ээлжит сонгууль ирэх жилийн зургаадугаар сард болно. Урьд хожид хийгдэж байгаагүй бүтээн байгуулалт, хөрөнгө оруулалтыг хийхээр тооцож. Өмнө нь санхүүжилт нь гацсан “царцсан” төслүүдийн хөрөнгийг ч шийдэж өгөхөө Ч.Хүрэлбаатар сайд мэдэгдлээ. Тэрбээр “Энэ хөрөнгө оруулалтыг Засгийн газар арилжааны бондгүйгээр мөн арилжааны банкуудаас зээл авахгүйгээр хийж байгаа.

Цагаа олсон, үр ашигтай гэж харж байна. Ирсэн боломжийг ашиглаад одоо л хийж авах ёстой. Орлого унасан, төсвийн буруу бодлого хэрэгжсэн үед ийм өндөр дүнтэй хөрөнгө оруулалт хийвэл өндөр хүүтэй зээл авч таарна. Тэгэхээр үр өгөөж нь маш бага болно” хэмээн эвтэйхэн тайлбарлах юм.

Жижиг 76 тойргийн зовлон жил бүрийн улсын төсөв дээр маш тод харагддаг. Улс орныхоо амин чухал асуудлыг том зургаар нь харж шийдэхгүй хуримтлуулсан хэдэн төгрөгөө 76 тийш хуваарилдаг. Эндээс үүдээд шаардлагагүй газар сургууль, цэцэрлэг барьж, хэрэгтэй хэрэггүй угтах хаалга, самбар мэтэд хөрөнгө мөнгөө цацна.

Аливаа улс үндэстэн эрдэмтэн мэргэдийнхээ үгийг сонсож, заавар чигээр нь явж байж хөгжиж ирсэн түүх бий. Гэтэл энэ салбарт манай улсын зарцуулдаг төсөв ДНБ-ий нэг хувьд ч хүрдэггүй.

Үндсэндээ боловсрол, соёл, хүнээ хөгжүүлэх салбаруудад төсөв барагтаа бол очихгүй байгаа нь өнөөдрийн хямралт нөхцөл байдлын эхлэл болсныг хэн хүнгүй гадарлахтайгаа болжээ. Гэсэн ч үе үеийн эрх баригчид сонгуулийн өмнөх жил татвар төлөгчдийн мөнгөөр “гар нүүрээ угаадаг” жишиг арилахгүй, засрахгүй нь ээ.

Монгол бол мал аж ахуйн орон. Харамсалтай нь манайд ардчиллын он жилүүдэд хөдөө аж ахуйн салбараа хөгжүүлж чадаагүйгээс уул уурхайг шүтсэн, түшиглэсэн орон болчихоод байна.

Улсын төсөв нь уул уурхайгаас хэт хамааралтай, дэлхийн зах зээл дээр энэ төрлийн бүтээгдэхүүний үнэ унавал дагаад эдийн засаг урууддаг. Эсрэгээрээ эрдсийн үнэ нэмэгдвэл манай улсын төсөвт орох орлого нэмэгддэг ч замбараагүй зарцуулалт, хавтгайрсан халамжийн үрээр иргэдийн амьжиргаанд бодитой өөрчлөлт болж очдоггүй.

Ямартай ч манай улс ирэх онд 42 сая тонн нүүрс экспортолж, тонн тутмыг нь 75 ам.доллароор зарахаар тооцжээ. Харин 1.2 мянган тонн зэс, 8.3 мянган тонн төмрийн хүдэр, 19 тонн алт экспортолно гэж төлөвлөж байна. Зэсийг тонн тутмыг нь 5,991, төмрийн хүдрийг 50 ам.доллараар, алтыг унциар нь 1,540 ам.доллар байхаар төсөвт тооцжээ.

Гэтэл ирэх онд Хятадын зах зээлээс хамаараад уул уурхайн бүтээгдэхүүний үнэ буурах прогнозыг холбогдох байгууллагын шинжээчид хэлж байна.

Ирэх жил нийгмийн даатгалын болоод төрийн албаны шинэ хуулиуд хэрэгжинэ. Үүнтэй холбоотойгоор цалин, тэтгэвэрт өөрчлөлт орно. Энэ хүрээнд тэтгэвэр, цалингийн зардал өсжээ. Түүнчлэн хөрөнгө оруулалтын зардал ч өмнөх жилүүдийнхээс эрс нэмэгдсэн байна. Сангийн яам ирэх жилийн төсвийг боловсруулахдаа инфляцыг найм, эдийн засгийн өсөлтийг зургаан хувь байхаар тооцжээ. 

Цалин, тэтгэвэр, халамжид ийм хөрөнгө зарцуулна

-2020 онд төрийн албан хаагчийн цалин хөлсийг инфляцтай уялдуулан найман хувиар нэмэгдүүлэхэд 159.8 тэрбум төгрөг

-Төрийн албаны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын 57.2.4-т заасны дагуу төрийн (ТҮ)-ний алба хаагчдад төрийн хаасан хугацааны нэмэгдлийг 2020 оноос шинээр олгож эхлэхтэй холбоотойгоор 142.7 тэрбум төгрөг -Нийгмийн даатгалын сангаас олгох бүх төрлийн тэтгэврийг инфляцтай уялдуулан нэмэгдүүлэхэд 150.6 тэрбум төгрөг/418.4 мянган хүн хамрагдана/

-Нийгмийн халамжийн тэтгэвэр, тэтгэмжийг нэмэгдүүлэхэд 17.5 тэрбум төгрөг нийт /137.5 мянган хүн хамрагдана/

-Малчид, хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчид 1995-2019 оны хооронд төлж чадаагүй шимтгэлээ нэг удаа нөхөн төлж, 2020 оноос тэтгэвэр авах боломжтой болно. /117.3 тэрбум/ 

-Эхчүүдийн ажилласан жилийг хүүхдийн тоогоор нэмэгдүүлэх, даатгалгүй эхчүүдийн нийгмийн даатгалын шимтгэлийг төр хариуцах хууль хэрэгжинэ. /10.2 тэрбум/

-Хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр эрт тэтгэвэрт гарсан зарим эхчүүд, эмэгтэйчүүдийн тэтгэврийн хэмжээг нэмэгдүүлнэ. /12.7 тэрбум/

Үүнээс гадна МСҮТ-д суралцагчдад одоо cap бүр 100 мянган төгрөг өгч байгаа бол ирэх оноос 200 мянга болгож 40 мянган сурагчдад 79.9 тэрбум төгрөг зарцуулахаар төсвийн төсөлд тусгажээ.

Дээрээс нь улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар 2018-2019 онд эхлүүлсэн төслүүдийг бүрэн дуусгах, олон жил үргэлжилсэн царцсан төслүүдийг ашиглалтад оруулах, 2018 оны Төсвийн тухай хуульд батлагдсан боловч санхүүжилтээ бүрэн авч чадаагүй төслүүдийн хураагдсан санхүүжилтийг төсвийн төсөлд тусгахаар төлөвлөсөн байна.

Анх төсөвт тусгасан мөнгөн дүнгээсээ төсөвт өртөг нь хэд дахин нэмэгдсэн царцсан барилгын төсвүүдийг хуугаар нь Сангийн яам сонгуулиас өмнө амжиж санхүүжүүлэх нь.

Жишээ нь, анх гурван тэрбум төгрөгөөр барьж ашиглалтад оруулах байсан эмнэлгийн барилгын төсөв хэдхэн жилийн дотор 5-6 дахин өсөж 20 тэрбум төгрөгт хүрсэн жишээ бий. Өнгөрсөн жилүүдэд нэгэнт ажил авчихаад төсвөө нэмээд ажил гацаагаад сууж буй компаниудад хөрөнгийг нь өгч чадахгүй Засгийн газар “ацан шалаа”-нд ороод байв. Тэгвэл ажил гүйцэтгэгч нэртэй “шантаачид” санасандаа хүрч, хүссэн төсвөө авах нь ээ.

Үүнээс гадна ирэх онд болох ээлжит УИХ, орон нутгийн сонгуульд 43 тэрбум төгрөг зарцуулахаар төсөвлөжээ. Гадаад болон дотоод эдийн засгийн эрсдэл, түүхий эдийн ханш буурах Хятадын зах зээлийн эрсдэл, манайх олон улсын мөнгө угаах терроризмыг санхүүжүүлэх хар жагсаалтад орох хэвээр байгааг төсөв боловсруулагчид тооцсон нь сайн хэрэг.

Гэхдээ банкуудын активыг шалгаж буй шалгалтын дүн тааруухан гарвал эрсдэлтэй. Учир нь манай улсын санхүүгийн зах зээлийн 95 хувийг банкны салбар бүрдүүлдэг. Дээрээс нь хэдийгээр мөнгө тараахгүй ч хэт халамжид дулдуйдаж, салбар бүрт мөнгө очихоор байна.

Сонгуулийн насны 1.9 сая гаруй хүний ихэнх нь тэтгэвэр, тэтгэмж, цалингаа нэмүүлж, МСҮТ-ийн 80 орчим мянган суралцагч cap бүр 200 мянган төгрөгийн цалин авахыг “халамж” гэхээс өөр юу гэх вэ.

Дөрвөн жилийн мөчлөгтэй сонгуулийн нөлөөгөөр төсөвт үрэлгэн, хүнийрхүү сэтгэлээр ханддаг байдал оршсоор л байна. Үр дүн нь өнөөдөр биш юмаа гэхэд маргааш миний, таны талхны үнэд нөлөөлж, халаасанд тань зөвшөөрөлгүйгээр гараа дүрж байна.

ТӨСВИЙН ОРЛОГО

  • Татварын орлого 10 их наяд
  • Татварын бус орлого 991 тэрбум
  • Тусламжийн орлого 150 тэрбум
  • Тогтворжуулалтын сангийн орлого 125 тэрбум
  • Ирээдүйн өв сангийн орлого 977 тэрбум

ТӨСВИЙН ЗАРЦУУЛАЛТ:

  • Цалингийн зардал: 2.6 их наяд
  • Тэтгэвэр тэтгэмж, татаас 4.2 их наяд
  • Зээлийн хүүгийн төлбөр 960 тэрбум
  • Хөрөнгө оруулалтын зардал 3 их наяд 679 тэрбум
  • Бараа үйлчилгээний бусад зардал 2 их наяд 140 тэрбум
  • Эргэж төлөгдөх зээл 255 тэрбум төгрөгөөр тооцжээ.                                                                                                                  "Үндэсний шуудан" сонин
iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
Түүхий нүүрс түлсэн иргэд, байгууллагад хуулийн хариуцлага хүлээлгэнэ 3 цаг 58 минутын өмнө Хүүхдийн тэтгэмжээ өгдөггүй эцэг, эхэд хилийн хориг тавина 4 цаг 10 минутын өмнө Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төсөл: УИХ-ын II хэлэлцүүлгийн дараа 5 цаг 24 минутын өмнө Б.Пүрэвдорж, Б.Саранчимэг нар Монголын парламентын нэрийг дэлхийд гаргалаа 6 цаг 6 минутын өмнө Сөүл хотын удирдлагууд Нийслэлд хөрөнгө оруулахад бэлэн гэв 7 цаг 0 минутын өмнө Хаягдал тосыг түлш болгон ашилладаг "Флинт" зуухыг танилцууллаа 7 цаг 6 минутын өмнө Бурхан багшийн Их дүйчин өдөр бүх нийтээр амрахыг байнгын хороон гишүүд дэмжлээ 7 цаг 15 минутын өмнө Б.Болороо: Миний нөхөр гаднын нөлөөтэй амиа алдсан 8 цаг 21 минутын өмнө Ил тодын хуулиас болж Саарал жагсаалтад орсон гэх тархи угаалт 9 цаг 28 минутын өмнө ЭМД-аараа MRI оношилгоо хийлгэх боломжтой боллоо 11 цаг 0 минутын өмнө Д.Намжил: Заасан хугацаанд Саарал жагсаалтаас гарч чадахгүй ч байж мэднэ 11 цаг 13 минутын өмнө Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн төслийг хэлэлцэнэ 11 цаг 23 минутын өмнө Зимбабве улс ганд нэрвэгджээ 11 цаг 26 минутын өмнө Дэлхийн хамгийн эртний сувд олджээ 11 цаг 31 минутын өмнө Төрийн албаны шалгалт өгөхөөр 5000 хүн ханджээ 11 цаг 36 минутын өмнө Ерөнхий сайд эзэн хааны дайллагад эхнэртэйгээ хамт оролцжээ 11 цаг 51 минутын өмнө Л.Оюун-Эрдэнэ: Ерөнхий сайдын эрх мэдэлд би халдах эрхгүй 12 цаг 10 минутын өмнө Нийслэлийн нутаг дэвсгэрээс хар шороо олборлохыг хориглолоо 12 цаг 31 минутын өмнө Үндэсний Аудитын газрын төлөөлөгчид Канад улсад ажиллав 12 цаг 36 минутын өмнө Халтиргаа, гулгаа ихэссэн тул зуны дугуйтай хөдөлгөөнд оролцохгүй байхыг анхаарууллаа 12 цаг 53 минутын өмнө Алагчлал улсын эдийн засгийг алдаг! 13 цаг 13 минутын өмнө Эцэг эхчүүдийн 16 хувь нь хүүхдийнхээ интернэт хэрэглээнд огт хяналт тавьдаггүй Өчигдөр 16 цаг 00 минутад Байгалийн түүхийн музейг нураах тендерийг түдгэлзүүлжээ Өчигдөр 15 цаг 23 минутад Оросын ам.долларын тэрбумтнуудын тоо нэмэгджээ Өчигдөр 15 цаг 15 минутад Армийн спортын наадмаас Монголын жүдочид 2 хүрэл медаль хүртэв Өчигдөр 15 цаг 08 минутад Гадаад валютын нөөц 4 тэрбум ам.долларт хүрсэн гэв Өчигдөр 15 цаг 03 минутад 50 настай эрэгтэй гэртэйгээ шатаж нас баржээ Өчигдөр 14 цаг 53 минутад Цасанд боогдсон иргэдэд Онцгой байдлын алба тусламж үзүүлэв Өчигдөр 14 цаг 42 минутад Японы шинэ эзэн хаан сэнтийдээ заларлаа Өчигдөр 14 цаг 02 минутад Утаа ихтэй байршлыг тогтоох хяналтын цэг ажиллуулж эхэллээ Өчигдөр 14 цаг 00 минутад "Тавантолгой Түлш" компаниас иргэдэд зааварчилгаа өгөх баг гаргажээ Өчигдөр 12 цаг 09 минутад “Алтан намар" хөгжмийн наадам энэ сарын 25, 26-нд болно Өчигдөр 11 цаг 57 минутад 700.000-1.000.000 төгрөгийн цалинтай ажлын байранд залуучууд ирэхгүй байна Өчигдөр 11 цаг 38 минутад Японы шинэ эзэн хаанд зориулсан ёслолд 174 орны төлөөлөгч оролцоно Өчигдөр 10 цаг 50 минутад Угаарын хийд хордсон иргэдийнхээ эмчилгээг төр даая Өчигдөр 10 цаг 25 минутад Абэ Шинзо: Мөнгөний бодлого, санхүүгийн хүндрэлээ шийдсэний дараа Монголд дэмжлэг үзүүлэхэд бэлэн Уржигдар 18 цаг 21 минутад Ц.Нямдорж: Ил тодын хууль батлагдсан нь Саарал жагсаалтад орох шалтгаан болсон Уржигдар 18 цаг 11 минутад Хандгайт, Улиастайд баавгайн мөр илэрсэн тул ойд зорчихгүй байхыг зөвлөж байна Уржигдар 17 цаг 59 минутад Монголбанк: Сандрах хэрэггүй, төгрөгийн ханш унахгүй Уржигдар 16 цаг 38 минутад Японыг дахин хоёр хар салхи дайрна Уржигдар 15 цаг 14 минутад Эзэмших эрхийг цуцалсан газрыг иргэдэд нээлттэй дуудлагаар худалдана Уржигдар 15 цаг 08 минутад Ослын улмаас нийслэлд найм, орон нутагт хоёр хүн амиа алджээ Уржигдар 14 цаг 58 минутад Б.Найдалаа: Саарал жагсаалтаас гарах шийдэл нь улс төрийн шинэчлэл байх болно Уржигдар 13 цаг 52 минутад Эрчмээ алдсан эрчим хүчний салбар Уржигдар 12 цаг 38 минутад Эрүүгийн хуулийн өөрчлөлт буюу эрхийн "балайрал" хууль тогтоогчид Уржигдар 11 цаг 26 минутад Явган зорчигч өөрөө удирддаг гэрлэн дохиотой боллоо Уржигдар 09 цаг 36 минутад Амиа алдагсдын тоо нэмэгдсээр байна Уржигдар 09 цаг 15 минутад Улаанбаатар-Мандалговийн цахилгаан дамжуулах шугамыг ашиглалтад орууллаа Уржигдар 09 цаг 10 минутад Ё.Баатарбилэг сайд Баянхонгор аймагт ажиллалаа Уржигдар 09 цаг 01 минутад УИХ дахь намын бүлгүүд хуралдана Уржигдар 08 цаг 54 минутад
iШинэ мэдээ
ЦААШ ҮЗЭХ
Top