Булган аймгийн Баяннуур сумын Шороон бумбагар хэмээх дурсгал Монгол төдийгүй Азид цөөн олдох ханын зураг бүхий бунхан байдлаараа онцлог бөгөөд 1500 жилийн тэртээх нүүдэлчдийн соёл, урлагийг хадгалсан хосгүй өв болон бүртгэгдэж байна.

Тус бунхан нь шороон дараастай, зууван дугуй хэлбэртэй бөгөөд 42 метр урт хонгилын хоёр хананд нийт 40-өөд дүрслэл зуржээ. Тэдгээр нь:

• 24 хүний дүр

• Бар биетэй, луун цээжтэй 2 амьтан

• 7 саглагар мод

• Эмээл хазаартай 2 морь

• 2 сүм маягийн барилга

• Бадамлянхуа, үхэр толгой, нохой

• 6 ширхэг туг дарцаг

зэрэг нь тус бүр онцгой утга агуулгатайгаар дүрслэгдсэн байна.

Сонирхол татам нь, бунхны хаалгыг тоосгоор хааж, доор нь 3 ширхэг түлхүүрийг нуусан байжээ. Судлаачид эдгээр түлхүүрээр хаалгыг онгойлгож дотоод хэсэг рүү нэвтэрсэн байна. Дотоод талд махранз бурхан, нас барсан хүний шадар хүмүүсийн баримлыг шавраар бүтээж, мөнхийн харуул болгон байрлуулсан нь энэхүү дурсгалын үнэт онцлог юм.

Түүхэн булшнуудад хүмүүсийг болон морьдыг нь хамт оршуулдаг байсан жишигтэй харьцуулахад, энэхүү бумбагар нь тэднийг баримал, зураг дүрслэлээр илэрхийлсэн нь урлаг, шүтлэгийн шинжтэй өвөрмөц хандлага гэдгийг илтгэнэ.

Бунханаас:

• 134 алтан эдлэл

• 11 шавар эдлэл

• 30 гаруй модон эдлэл

• мөнгө, төмөр, хүрлээр хийсэн нийт 550 орчим дурсгал олдсон бөгөөд
  энэ бүгдийг Хархорум музейд түр хадгалуулжээ.

Энэ нь Монголд бүтнээрээ олдсон анхны ханын зурагтай язгууртны бунхан бөгөөд өмнө нь ийм төрлийн дурсгал Төв аймгийн Заамар сумын Шороон бумбагараас илэрч байжээ. Тухайн бунхныг 2009 онд Монгол-Оросын хамтарсан судалгааны баг илрүүлж, Түрэгийн үеийн, Уйгарын Пугу аймгийн удирдагчийн булш хэмээн тогтоосон ч тонуулчдын улмаас нэлээдгүй сүйдсэн байжээ.

Шинэ илрүүлэлт болох Булганы Шороон бумбагар нь түүх, соёл, урлагийн чухал олдворуудыг хамт хадгалсан нэн ховор дурсгал бөгөөд Монголын нүүдэлчдийн түүхийн зураглалд дахин нэг чухал хуудас нэмсэн юм.