Өдөрт халдвар авч байгаа хүний тоо 1000-аас хол давчихлаа. Нэг хүн гурван хүнд халдварлуулах магадлалтай /хамгийн ойрын хавьтал буюу гэр бүлийн хүрээнд тооцоход/ гэж үзвэл 3000 хүн өдөрт халдвар авах магадлалтай гэсэн үг. Халдварын нууц үе буюу 7-14 хоног гэж бодвол  нэг хүн дунджаар 30 мянга хүртэл хүнд халдвар тараах эрсдэлтэй гэсэн үг.

Уг нь бол 10-ны өдрөөс эхлүүлсэн хатуу хөл хорионы зорилго нь халдварын тархалтыг бууруулах буюу хумих явдал байсан. Яс юман дээр хийгээд байх вакцин энэ тэртэй ямар ч хамаагүй. Вакцинтай болтлоо хүмүүсээ бариад байя л гэсэн санаа. Гэтэл хорионд орсноос хойш бүртгэгдсэн халдварын тоо хорионы өмнөхийг хэд нугалав.

Дээр нь өчигдөр бүртгэгдсэн 1200 бол зөвхөн шинжилгээнд хамрагдсан 10 мянган хүнээс илэрсэн халдварын тохиолдол. Арван хүн тутмын нэг нь халдвартай гэж тооцвол нийслэлийн хэмжээнд 150 мянган хүн халдвартай, түүнийгээ бусдадаа тарааж яваа гэсэн үг. Тэгэхээр хөл хорионы дараа огцом дэгдсэн халдварын тархалт /хэрвээ манай ноёд зориудаар өсгөөгүй бол шүү дээ/ цэвэр хувь хүний хариуцлагын асуудал болоод байна.

Адгийн наад зах нь 300 мянган төгрөг өгч эхэлсний маргааш хүнсний зах, дэлгүүрүүд дээр бий болсон хүний бөөгнөрөл, үнийн хөөрөгдлийг бодоод үз. Хүнсний зах, дэлгүүр ажиллана шүү гэж хэлсээр, сануулсаар байтал албан хүчээр, өөрсдийн хүслээр бий болгосон бөөгнөрөл. Одоо үүний хариуцлагыг өөр бусадтай буюу төртэй хуваалцах ямар ч боломжгүй болсон. Дээр нь халдвар авсан хүмүүсийн тусгаарлах, эмчлэх ямар ч боломжгүй болсон. Тусгаарлах үйл ажиллагааг зогсоосоор бараг хагас сар болж байна. 

Тийм болохоор хөл хорионы үед халдвар авсан бол өөртөө гомдох, өөрөө өөрийгөө эмчлэхээс өөр замгүй. Тэгсэн бол тэгэх байсан, ингэсэн бол ингэх байсан гэдэг арагшаагаа ухарсан ямар ч яриа үүнд тус болохгүй. Өмнө нь халдварын тохиолдлоо бүртгэдэг байсан бол одооноос нас баралтаа тоолдог болж байна. Уг нь хүний нийгэм шүү юм болохоор нэг хэсэг нь урд нь гараад зохицуулаад, нөгөө хэсгээ зохион байгуулаад явдаг ч бидэнд лав тийм тавилан тохиосонгүй. 

Нийтийн тээврийн газраас гаргасан судалгаагаар хөл хорио тогтоосны дараа нийтийн тээврээр зорчсон иргэдийн 30 гаруй хувь нь өндөр настан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд. Хамгийн түрүүнд биеэ хамгаалах, дэглэмээ сахих ёстой эрсдэл бүхий иргэд. Үйл ажиллагааг нь хязгаарлаагүй албан байгууллагуудын ажилчдын тоо 260 мянга орчим. Хөл хорионы үед ажиллуулах хүмүүсийн тоо нийт ажилчдын 30 хувиас хэтрэхгүй байхаар зохицуулсан ч тэр ч гэсэн үйлчлэхээ болив.

Нийслэлийн хэмжээнд 900 гаруй автобусны буудал байгаа ч түүн дээр хяналт тавьж байгаа хүмүүсийн тоо 200 гаруйхан. Нийтийн тээврийн үйлчилгээний газрын 100 гаруй албан хаагч, нийтийн тээврийн зорчилт хөдөлгөөний хяналт хийдэг “City bus” байгууллагын 160 гаруй ажилтан. Тэд ч гэсэн хүн, автобусны буудал дээр байгаа хүн бүрийн ажлын үнэмлэхийг шалгаж автобусанд суулгах боломжгүй. Үлдсэн буудлууд дээр бол огтоос хяналт байхгүй. 

Тиймээс хорио цээрийн дэглэмээ зөрчөөд гэрээсээ гарах болон халдвар авах нь иргэн таны өөрийн сонголт. Арав, хорьхон минут хүлээгээд дараачийн автобусандаа суухын оронд албаар чихэж суугаад өөртөө эрсдэл бий болгох ч гэсэн таны сонголт. Сонголтыг өөрөө хийсэн бол хариуцлагаа ч гэсэн өөрөө хүлээ. Өөрөө өөрийгөө эмчил, өөр замгүй. 

Б.ЗАЯА