Өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд дорноговьчууд тэмээгээ түм түмээр өсгөж үржүүлсний баяраа тэмдэглэж “Их говийн тэмээ-2026” уламжлалт тэмээний наадмаа Сайншанд сумын урд Хамарын хийд явах зам Далайн талд зохион байгууллаа.
Одоогоос 11 жилийн өмнөөс эхэлсэн тэмээний наадмыг өнгөрсөн оноос “Их говийн тэмээ” нэрээр нэрлэж заншсан байна.Наадмын эхэнд тэмээн сүргээ өсгөж үржүүлсэн тэмээчдэд төрийн дээд шагнал гардуулсан бол 14 сумын тэмээчид тэмээгээ зэрэг унаж жагсаалаараа алхан, талбайг нар тойрон явж үзэгч олонтой мэндчилсэн юм.
Монгол тэмээг сурталчлах, тэмээний ашиг шимийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, тэмээний соёлыг түгээн дэлгэрүүлэх зорилготой уламжлалт наадмыг энэ жил Дорноговь аймгийн Мандах сумын харьяат, БНМАУ-ын анхны тэмээчин хөдөлмөрийн баатар Насангийн Хүрээтийн нэрэмжит болгож, “Гиннест хүрэх зам” уриан дор тэмдэглэсэн билээ.
Тус наадамд 1004 тэмээг оролцуулсан нь Дорноговь аймгийн Эрдэнэ сумын харьяат, БНМАУ-ын аварга малчин, эмнэг сургалтын спортын мастер, хэдхэн хоногийн өмнө Монгол Улсын гавьяат малчин болсон Эрдэнийн Баярмагнайгийн өсгөж үржүүлсэн 1004 тэмээн сүргээс улбаатай бөгөөд цаашид говь нутгийн бахархал болсон тэмээн сүрэг түм бумаараа өсөхийг бэлгэдсэн учир агуулгатай байлаа.
Говь нутгийн бүсгүйчүүдийн алдрыг дуурсгах, тэмээн соёлыг дэлгэрүүлэх зорилгоор 223 тэмээ унасан бүсгүйг нэгэн зэрэг жагсаалаар явуулж гиннесийн амжилтад бүртгүүлэх оролдлого хийхээр төлөвлөсөн ч тэмээ унаж оролцох бүсгүйчүүдийн тоо 350 хүрсэн байна.
Тиймээс 350 бүсгүй зэрэгн тэмээ унаж, тэмээгээр гоёж олны өмнө жагссан юм. Эл үйл явдлыг видео дүрс, фото зурагт нарийвчлан буулгаж зохих дүрэм журмын дагуу мэдээллийг боловсруулж, Гиннесийн амжилтад бичүүлэхээр Ажлын хэсэг ажиллаж байгааг албаныхан дуулгасан билээ.
Улаанбадрах сум шилдэг сумаар шалгарав
Энэ үеэр тэмээний соёлыг өвлөн уламжлагчдын дунд ур чадварын тэмцээн, атан тэмээний холын зайн уралдаан, ойрын зайн уралдаан, шилбэн тайлагны уралдаан, хөгшин тайлагны уралдаан, торомны уралдаан, мөн ашиг шим сайтай ингэ, буур, сайхан тэмээтэй ганган хос шалгаруулах уралдаан боллоо.
“Их говийн тэмээ-2026” наадамд тэгш оролцоог хангаж 300 гаруй тэмээ, 70 гаруй тэмээчин малчидтай оролцсон Улаанбадрах сум шилдгээр шалгарч “Мөнгөн буйл” шагналыг хоёр жил дараалан хүртлээ. Тус сум 2025 оны жилийн эцсээр 6000 гаруй тэмээ тоолуулж аймагтаа хоёрдугаар байрт жагсдаг бол энэ сумаас Монгол Улсын аварга малчин, тэмээчин Н.Ариунболд төрөн гарчээ.
Мандах сум 31 жилийн дараа "Мөнгөн буйл"-аар шагнууллаа
Харин Мандах сум “Их говийн тэмээ-2026” наадмын үеэр “Мөнгөн буйл” шагналыг 3 дахь удаагаа хүртлээ. Тус сум 2025 оны жилийн эцсээр 12307 тэмээ тоолуулж тэмээгээ өмнөх оныхоос 6.8 хувиар өсгөсөн амжилтаар аймагтаа сүүлийн жилүүдэд хошуучилж байна. Тус сум эрт үеэс тэмээн сүргээрээ алдартай.
Мөн 1975,1995 онд түмэн тэмээ тоолуулж "Мөнгөн буйл"-ны эзэн болж байсан бол 2026 онд мөн “Мөнгөн буйл” шагналыг гурав дахь удаагаа хүртсэн байна.
Улаанбадрах сумын залуу малчин А.Уранзаяа: Говийн бүсгүйчүүд тэмээ унаж Гиннесийн номд бичигдэх оролдлого хийсэн нь маш сайхан үйл явдал боллоо
Дорноговь аймгийн бүх сумын эмэгтэйчүүд тэмээ унаж гиннест бүртгүүлэх анхны оролдлого хийсэн нь маш сайхан үйл явдал боллоо. Энэ үйл явдлыг геннест бүртгүүлэх байх аа гэж итгэж байна. Би малчин хүн. Миний хоёр тэмээ 10,11 настай. 2023 оноос сайхан хосын тэмцээнд орж анх мөнгөн медаль авч, дараа нь “Их говийн тэмээ” наадамд оролцож түрүүлж байлаа. Залуучууддаа хандаж тэмээгээ унаж эдлэх нь хамгийн чухал шүү гэдгийг хэлье.
Монголчууд тэмээн сүргийг эртнээс гаршуулан маллаж ирсэн асар их өв соёлтой. Тэр тусмаа говийнхон тэмээний өв соёлыг дэлгэрүүлж олон зуун жил өвлөн уламжилж, дөрвөн улирлын ааш аягт тохируулан тэмээгээр нүүдэллэж, амьдралдаа хэрэглэж ирсний баталгаа нь түүхэн онц цагийн хуанлиагаас тодхон харагдана.
Тухайлбал, өнгөрсөн хугацаанд Дорноговь аймгийн тэмээчдийн дундаас Хөдөлмөрийн баатар хоёр, Монгол Улсын гавьяат малчин дөрөв, Монгол Улсын хошой аварга малчин хоёр, Монгол Улсын аварга малчин 19 төрөн гарчээ. Мөн тэмээний баяр наадмын үеэр аймгийн ИТХ-аас шинэ ботго бүрт жил бүр урамшуулал олгохоор шийдвэрлэснийг зарласан юм. Манай дэлхий дээр 40 гаруй сая тэмээ байдаг бөгөөд үүний хоёр сая нь хоёр бөхтэй тэмээ юм.
Харин үүний хагас сая нь Монгол Улсад идээшин нутагшдаг бол 61.900 мянга нь Дорноговь аймагт идээшин нутагшиж байна. Ташрамд, Дорноговь аймгийн тэмээн сүрэг 2024 оны жилийн эцсээр 58,119 тэмээ байсан бол 2025 онд 61,900 болж өссөн үзүүлэлт гарч тэмээн сүргийн тоогоор Өмнөговь аймгийн дараа улсдаа хоёрдугаарт жагсаад байна.
