x

Гүний уурхайн бүтээн байгуулалтыг хөдөлгөсөн нь ялд унаж, хожигсод хонх цохив

Өчигдөр Оюунтолгойн далд уурхайн олборлолтыг эхлүүлж, Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ хонх цохилоо. Ордын нийт нөөцийн 80 гаруй хувь нь газрын гүнд оршдог. Далд уурхайн ашиглалтанд орсноор зэсийн баяжмалын үйлдвэрлэл жилээс жилд нэмэгдсээр 2028-2036 онд жилд дунджаар 500 мянган тонн зэс, 330 мянган унц алт үйлдвэрлэнэ. 2030 он гэхэд Оюутолгойн уурхай дэлхийн алт, зэсийн дөрөв дэх том уурхай болно. Энэ нь үйлдвэрлэлийн хэмжээ одоогийнхоос гурав дахин нэмэгдэж, уурхай бүрэн хүчин чадлаараа ажиллаж эхэлнэ гэсэн үг.

Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ далд уурхайн олборлолтын нээлтэд хэлсэн үгэндээ “Оюутолгой төсөлд эхнээс нь оролцсон, оноо алдаатай ч урагшлуулан хөгжүүлэхийн төлөө гал атгасан төр нийгмийн зүтгэлтнүүд, засч сайжруулахын төлөө шаргуу тэмцсэн эх орончид, олон нийт, эрхэм хөрөнгө оруулагчид баярлалаа” гэжээ. Мөн “Уул уурхай дагасан далд эдийн засгийг ил болгох тэмцэлд Засгийн газар иргэдийнхээ дэмжлэгтэйгээр ялж чадвал бид жил бүр 500 мянган тонн зэсийн баяжмал үйлдвэрлэж, нэг хүнд ногдох ДНБ-ээ 10 мянган ам.долларт хүргэх монголчуудын олон жилийн мөрөөдлийг бодитоор наашлуулна” гэв.

Гэвч харамсалтай нь Оюутолгойн ордыг анх ашиглалтадоруулсан, хүнд хэцүү зам туулж Хөрөнгө оруулалтын гэрээг байгуулсан, далд уурхайн бүтээн байгуулалтыг хөдөлгөсөн тухайн үеийн Ерөнхий сайд, Сангийн сайд нар энэ нээлтэд байлцсангүй. Бүр нэр ус нь ч гарсангүй. Тэр байтугай зарим нь ял шийтгэл хүлээж, үлдсэн зарим нь хэзээ мөдгүй ял шийтгүүлэхэд бэлэн байгаа.

Тухайлбал, Ерөнхий сайд асан Ч.Сайханбилэгийн “Далд уурхайн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөө” буюу Дубайн гэрээг байгуулсных нь төлөө “Монгол улсын эрх ашигт хохирол учруулсан, хөрөнгө оруулагч талд давуу байдал олгосон” хэмээн буруутгаж, эрүүгийн хэрэг үүсгээд интерполоор эрэн сурвалжилж байгаа. Хамгийн сүүлд Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн гэмт хэрэг үйлдээд гадаадад зугтаж гарсан этгээдүүдийг албадан авчирахаар эхлүүлсэн “шувуу” ажиллагаанд Ч.Сайханбилэгийн нэр цохиж яваа.

Үнэн хэрэгтээ Дубайн гэрээ гэдэг нь юу байсан бэ гэвэл Монгол Улсын Засгийн газар болон төрийн өмчит “Эрдэнэс Оюутолгой” ХК-иас хөрөнгө оруулагч талтай хамтарч 2015 оны 5 дугаар сарын 18-нд "Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжилтийн төлөвлөгөө" гэдгийг баталсан. Энэ дагуу хөрөнгө оруулагч тал олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагаас 4,2 сая ам долларын зээл авч, тухайн үед санхүүжилтгүй зогсчихоод байсан далд уурхайн бүтээн байгуулалтыг эхлүүлсэн. Нэг үгээр Ч.Сайханбилэг хөрөнгө оруулагч талд энэ эрхийг олгосон гэсэн үг. Түүний үр дүнд өнөөдөр далд уурхайн олборлолт эхлээд, Ерөнхий сайд нь хонх цохиод явж байна.

Гэвч харамсалтай нь, өнгөрсөн бүхий л хугацаанд МАН-ын Засгийн газрууд “Монгол Улсын ашиг сонирхолд хохирол учруулсөн, хөрөнгө оруулалтын хэмжээг нэмж, ноогдол ашиг авах хугацааг хойшлуулсан. Гэрээг байгуулахдаа УИХ-аас зөвшөөрөл аваагүй” гэх мэтээр буруутгаж, Ч.Сайханбилэг нарыг шүүхийн өмнө удаа дараа дуудаж байсан.

Гэрээг байгуулсан нь 2015 оны 5-р сарын 18-ны өдөр. Гэтэл үүнээс хэдхэн хоногийн дараа тухайн үед Засгийн газарт хамтарч байсан МАН-ын бүлгээс ажлын хэсэг гаргаад 2015 оны 6-р сард “Дубайн гэрээ Монгол Улсад хохиролтой болсон” гэдэг дүгнэлт гаргаж байв. Ажлын хэсэгт нь Оюутолгойн ТУЗ-д ажиллаж байсан, Уул уурхайн дэд сайд нөхөр орчихсон явж байсан. Ерөнхий сайд цохсон "эх орончид" гэдэг нь эд юм байх.

Энэ хэрүүл, эсэргүүцэл дөрвөн жил хагас үргэлжилсний эцэст 2019 оны 11-р сард УИХ-ын 92-р тогтоол гарч, “Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжилтийн төлөвлөгөө болон Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжилтийн нэмэлт төлөвлөгөөг Монгол Улсын эрх ашиг, хууль тогтоомжид нийцүүлэн сайжруулах тухай” тогтоол гарч, 2021 оны 12-р сард Дубайн гэрээг цуцалсан. Цуцлахдаа гэрээг байгуулсан өдрөөс биш, цуцалсан өдрөөс эхэлж хүчингүйд тооцохоор болсон байдаг юм. Дубайн гэрээг хүчингүй болгосон тогтоол нь эргэж үйлчлэхгүй гэсэн үг. Тэгэхээр МАН-ын даргын ярьж байгаа "Дубайн гэрээг хүчингүй болгосон" гэдэг яриа хоосон үг, улс төрийн "пиар" юм. Яагаад гэвэл хөрөнгө оруулагчид санхүүжилтээ аваад далд уурхайн бүтээн байгуулалтын ажил нэгэнт явчихсан, буцаах боломжгүй. Тийм учраас өнөөдөр үр шимийг нь монголчууд хүртэж байна л даа. Дэлхийд эхний дөрөвт орох алт, зэсийн уурхайтай боллоо хэмээн хөөрч, “нэг хүн ноогдох ДБН 10 мянган ам долларт хүрнэ” гэцгээн алга ташиж байна.

Дубайн гэрээг цуцлахтай зэрэгцэж Монголын талын 34 хувьд ноогдох хөрөнгө оруулалтын зардал 2,3 тэрбум долларын өрийг тэглэлээ гэдэг маш том пиар явсан. Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газарт хаяглагдаж үлдэх бас нэг “гавъяа”. Гэхдээ үүнийг хийхийн тулд Засгийн газар дахиад далд уурхайн ажлыг зогсоож байгаад хийсэн. Барилга, бүтээн байгуулалт нь явчихсан байсан. Засгийн газар 2021 оны 12-р сард Дубайн гэрээг цуцалж, 34 хувийн хөрөнгө оруулалт болох 2,3 тэрбум долларыг өрийг хөрөнгө оруулагч тал тэглэсний дараа буюу 2022 оны 1-р сард далд уурхайн тэсэлгээний ажил эхэлсэн.

Өөрөөр хэлбэл, хөрөнгө оруулагч тал олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагаас авсан зээлээ төлөх, хугацаа хожихын тулд арга буюу УИХ, Засгийн газрын тулгалтыг хүлээж авсан гэсэн үг. Тэгэхээр энэ маань цаашид Монголын талаарх хөрөнгө оруулагч нарын сэтгэгдэлд ямраар нөлөөлөхийг тааж мэдэшгүй л юм. Хоёрдугаарт, гэрээг байгуулах үеийн дэлхийн зах зээл дээрх зэсийн үнэ, одоогийн үнэ ханш хоёрыг харьцуулах боломжгүй. Хэрвээ дэлхийн зах зээл дээр зэсийн үнэ өмнөхөөрөө байсан бол хөрөнгө оруулагч тал ийм шийдвэр гаргах байсан уу, үгүй юу...

Сануулахад, Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалтын ажил 2013-2016 онд бүрэн зогссон. Шударгаар хэлбэл манай Засгийн газарт 34 хувьд ноогдох санхүүжилтээ хийх мөнгө ч байгаагүй. Харин ч Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газар хөрөнгө оруулагч нартай хэлэлцээ хийсний үр дүнд Дубайн гэрээ буюу “Далд уурхайн бүтээн байгуулалтын төлөвлөгөө”-г баталснаар ажил эхэлсэн байдаг. Сая далд уурхайн олборлолтын ажил төлөвлөснөөсөө гурван сарын өмнө эхэлсэн. Хэрвээ Монголын тал 34 хувийн хөрөнгө оруулалтаа хийгээд явсан бол олборлолтыг дахиад гурван жилээр урагшлуулах боломж байсан гэсэн үг. Тэр боломжийг зэсийн үнийн өсөлттэй уяад үзвэл дахиад өөр тоо гарна. Цаашдаа энэ үнийн өсөлт хэдий болтол хадгалагдахыг бас л таашгүй.  

Б.СЭМҮҮН

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (2)

  • Зочин (172.69.252.132)
    Орон сууц барихгүй тэнд ер нь ямар ирээдүй байна Маш хурдан ухаж аваад л явлаа юу
    2023 оны 03 сарын 16 | Хариулах
  • Зочин (172.69.252.132)
    Монголд оногдох ноогдол ашиг байна уу
    2023 оны 03 сарын 14 | Хариулах
iШинэ мэдээ
У.Хүрэлсүх эргэн ирэлт хийх үү? 25 мин Ерөнхий сайд аа, АТГ, УЕПГ Таны “Ажлын алба” биш! 1 цаг 13 мин Цахилгааны 1.05 сая тоолуурын 855.1 мянгыг нь ухаалаг тоолуурт шилжүүлжээ 1 цаг 24 мин Ц.Идэрбат: Тариалан эрхлэгчдэд олгох хөнгөлөлттэй зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлнэ 1 цаг 43 мин Нөмрөгийн түймрийн хохирлын үнэлгээг хуулийн байгууллагад шилжүүлжээ 1 цаг 50 мин Агаарын бохирдлыг бууруулах эрчим хүчний хэмнэлттэй, дулаан хуримтлуурын технологийг иргэдэд танилцуулна 2 цаг 1 мин Г.Ганбаатар: Засгийн газрын өр 16 тэрбум ам.долларт дөхсөн нь цаашид анхаарах ёстой маш том дохио 2 цаг 11 мин Монгол Улс ба НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн хамтын ажиллагааны 2028-2032 оны хүрээг хэлэлцэв 15 цаг 38 мин “Евро-3” болон түүнээс дээш стандартын АИ-92 автобензиний үнийг 1000 хүртэл төгрөгөөр бууруулна 15 цаг 56 мин Юун Ялта, юун дэлхийг хуваах! 16 цаг 26 мин Шөнийн автобус 22:00-02:00 цагийн хооронд үйлчилж байна 16 цаг 32 мин Ж.Баярмаа: Гэмт хэрэгт холбогдсон төрийн өндөр албан тушаалтнуудаас байнга хариуцлага нэхэх нь чухал 16 цаг 37 мин Засгийн газар: Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон цөөлнө 17 цаг 21 мин ТББХ Ерөнхийлөгчийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг дэмжлээ 17 цаг 34 мин З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 23 цаг 51 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” Өчигдөр 09 цаг 53 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна Өчигдөр 09 цаг 36 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн Өчигдөр 09 цаг 28 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна Өчигдөр 09 цаг 25 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв Өчигдөр 09 цаг 20 мин
iИх уншсан
Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... Юун Ялта, юун дэлхийг хуваах! З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүд... УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн
Top