x

УУЛ, ХҮН ХОЁР

Уулсын хэл нь салхи. Салхийг сонсож, салхийг сонордож, салхийг анирдах тусмаа хүн уулсын хэлийг ойлгоно. Уулсын хэлийг ойлговол сая сая жилийн жилийн нар хурыг тоссоор, ургаж дэлгэрч, элж эмтэрч, дэлхийн дотоод хүчинд түлхэгдэн өндийх цагтаа өндийж, ертөнцийн гадаад хүчинд автан намсах цагтаа нам сууж ирсэн эх байгалийн ой санамжийг ойлгох болно. 

Олон үеэрээ ийн уулсыг анирдсан хүмүүс талын хүнээс, говийн хүнээс онхи ондоон араншинтай. Өнгөн дээрээ омголон ч өрөн цаанаа эмзэгхэн уулын хүний араншинг би уулсын хэл гэж боддог. Уулын хүний дууг анх сонсоход эрэмгий атлаа, ахиулж сонсвол гуниглуун. Үүнийг хэц өндрийн анир аялгуу, нөөлөг газрын наран илч хүний сэтгэлд шингэснийх юм болов уу гэж боддог. Сэтгэлдээ шингээсэн юмгүй хүн, сэтгэлд шингэтэл дуулж чадна гэж үү?

Нэргүй минь үе үехэн дуулдаг дархад дуу шигээ хүн. “Тохой булан хоёрт нь тормон тэмээ нь буйлалдаа л, түргэн ирэхийг нь хүлээсээр түлсэн галаа унтраахгүй...” Цөхрөл, итгэл, тэмцэл гурвыг нэгэн бадганд нийтгэсэн дархад дууны аялгуун дундаас андын минь сэтгэл сонсогдоно. Сэтгэл гэдэг гарт баригдаж, нүдэнд үзэгдээд ирэхээрээ хуурмаг болж, харин хэзээ хойно санан суухад ухаан бодолд тэмтрэгддэг. Уулсын хэл, хүний сэтгэл хоёр нэг л зүйл байж ч мэднэ.

Нэргүй минь, нэргүй орчлонгийн салхинд оргиж нэг, ончирч нэг, оргил хангайнхаа нөмөрт уйлж нэг, дуулж нэг ийм нэгэн ном бичжээ. Уулсын салхийг уургалж чадахгүйн адил, хүний сэтгэлийг жинлэж хэмжиж болохгүйн адил Нэргүйгээр овоглох энэ шүлгүүдийг дүгнэж цэгнэх нь илүүц биз. Ямартай ч анд минь уул усныхаа хэлээр хөглөгдөж, Дархад түмний хэлцэх эртийн амин үгсээр эдүгээ цагт бичиж туурвиж явна. Уул, хүн хоёрын учиг тавиланг урлаж л явна.

Гомбын Сэр-Одын нэрэмжит шагналт яруу найрагч Я.Баяраа

 

РИНАГИЙН НЭРГҮЙН ЗУРГААН ШҮЛЭГ

 

АГШИН

Горхины ус туучин байж

Голдоо ортол норон байж

Сая л нэг бууралдаа ус дөхүүлэх 

Сахилгагүй эрх хүүгээ хараад 

Сайхан Монгол нутаг минь 

Сэтгэлд ойрхон санагдана.

 

Хүү минь тоглосоор эр болох нутагт 

Хүннү өвгөд минь уулс болон завилаад 

Хүмүүн хорвоогийн өмнөөс тас ширтэн 

Хүлгийн чөдөр зангидах шиг санагдана.

 

Мартагдсан суурин

Мартагдсан сууринд 

Хэний ч үл мэдэх шүлэгч амьдарч 

Өмхөрсөн саравчны цоорхойгоор 

Тамхины утаа урсана

 

Мартагдсан сууринд 

Тэнгэр хүртэл эль хуль

Дээврийн модод дээрх 

Хуралсан өвс л нозоорно

 

Мартагдсан сууринд 

Намар хоргодож, 

Цаг хугацааны энхрийлэлд

Салхи согтууран амраглана.

 

Мартагдсан сууринд 

Одод бэлчиж нам гүм ноёлоно 

Орчлонгийн соёл, эрин зууны хийрхэлгүй 

Орь ганцаараа ганцаардлын тэвэрт дулаацна.

 

Мартагдсан сууринд 

Үхэр чулуу нэвтлэн 

Дөл хөх цэцэгс дэлбээлнэ.

 

САЛГУУ БОДОЛ

Бороотой хүйтэн өдөр л 

Би үхмээр санагддаг 

Хурмаст уйлахад инээж болдоггүй гэж

Хэн ч хэллээ дээ...

Эжийгээ уйлуулсан үр жаргадгүй гэдэг шиг 

Тэвэр дэхээ уймруулсан 

Тэрсүү шүлэгч л дуулсаар 

Үхэж далд ороосой гэж 

Үгэлж суух шиг 

Энэ эмгэн улиас л 

Салхины аясаар

Цонхон дор бөгтөлзөнө

Бороотой хүйтэн өдөр л 

Би үхмээр санагддаг.

 

ЭЖИЙ ААВЫН ЗАХИАС

Ургийн газар мордож гүний хошуу зорьсон үрдээ хэлсэн

Ухаант хүний амьдрал алдаа оноо ихтэй ч 

Ус мөрөнд хүмүүн сэтгэл дасдаг юм 

Урьдын үг угтайг бодоорой гэх

Уялага хэдэн үг нь 

Ухааны чагтганд ургаастай... 

Тунгалаг хөх эжий ус минь үгүй бол 

Тунирхал гунигаа хаана тайлнам бэ?

 

ХАРАА БАРАА

Аавын минь 

Дурангийн хараанд сүүмэлзэх

Алсын тэр ууланд...

Жимсэн мөндөр 

Үхэр асгыг нэвтэртэл буух

Намрын өглөө будантай.

Арван салаа буга нь

Ар хөвчийн зоо тэнийтэл

Эр хүний хийморь бадартал, 

Урамдаатай... 

 

***

Хөрлөсөн цас, хашийн энгэрт хөмсөглөхөөр

Хөөрхөн чинийхээ дүрийг зурж өдөржин ширтэе гэтэл 

Өршөөл үгүй хаврын нар ээх юм

Өдрийн хугаст хайлан урсах нь хайран юм. 

 

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нараас ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөл байгуулж ажиллана 10 цаг 22 мин Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийг өөрийнх нь хүсэлтээр үүрэгт ажлаас нь чөлөөллөө 12 цаг 4 мин Хууль бус хөрөнгө хураан авах тухай хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барина 16 цаг 41 мин Ш.Алтангадас: Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийг УИХ-ын дарга хэрэгжүүлэх нь хуулийн практикт цоо шинэ нөхцөл үүсгэж байна 16 цаг 54 мин Ч.Өнөржаргал: Цагдаагийн байгууллага хүний нэр хүндэд халдаж байна 17 цаг 7 мин У.Хүрэлсүх эргэн ирэлт хийх үү? 19 цаг 32 мин Дээд шүүхийн “дээвэр” нурчихсан уу? 19 цаг 42 мин Ерөнхий сайд аа, АТГ, УЕПГ Таны “Ажлын алба” биш! 20 цаг 21 мин Цахилгааны 1.05 сая тоолуурын 855.1 мянгыг нь ухаалаг тоолуурт шилжүүлжээ 20 цаг 32 мин Ц.Идэрбат: Тариалан эрхлэгчдэд олгох хөнгөлөлттэй зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлнэ 20 цаг 51 мин Нөмрөгийн түймрийн хохирлын үнэлгээг хуулийн байгууллагад шилжүүлжээ 20 цаг 58 мин Агаарын бохирдлыг бууруулах эрчим хүчний хэмнэлттэй, дулаан хуримтлуурын технологийг иргэдэд танилцуулна 21 цаг 9 мин Г.Ганбаатар: Засгийн газрын өр 16 тэрбум ам.долларт дөхсөн нь цаашид анхаарах ёстой маш том дохио 21 цаг 19 мин Монгол Улс ба НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн хамтын ажиллагааны 2028-2032 оны хүрээг хэлэлцэв Уржигдар 18 цаг 18 мин “Евро-3” болон түүнээс дээш стандартын АИ-92 автобензиний үнийг 1000 хүртэл төгрөгөөр бууруулна Уржигдар 18 цаг 00 мин Юун Ялта, юун дэлхийг хуваах! Уржигдар 17 цаг 30 мин Шөнийн автобус 22:00-02:00 цагийн хооронд үйлчилж байна Уржигдар 17 цаг 24 мин Ж.Баярмаа: Гэмт хэрэгт холбогдсон төрийн өндөр албан тушаалтнуудаас байнга хариуцлага нэхэх нь чухал Уржигдар 17 цаг 19 мин Засгийн газар: Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон цөөлнө Уржигдар 16 цаг 35 мин ТББХ Ерөнхийлөгчийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг дэмжлээ Уржигдар 16 цаг 22 мин
iИх уншсан
Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Юун Ялта, юун дэлхийг хуваах! Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... Нөмрөгийн түймрийн хохирлын үнэлгээг хуулийн байгууллагад ши... У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүд... Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн
Top