Нобелийн шагналт физикч Ричард Фейнман амьдрал, оршихуйн гайхамшгийн тухай нэгэн зохиолдоо "Би ... атомын ертөнц ... ертөнцийн атом" гэж бичжээ. Харин хувьслын биологич Линн Маргулис орчлон ертөнцийн харилцан уялдааг ажигласнаар "Бид орон зай, цаг хугацаагаар холбогдож байгаа нь бид энэ баримтыг хэрхэн илэрхийлж байгаагаас үл хамааран амьдрал бол нэгдмэл үзэгдэл гэдгийг харуулж байна" гэсэн байдаг.
"... Бид аливаа зүйлийг өөрөө сонгох гэж оролдохдоо энэ нь орчлон ертөнцийн бусад бүх зүйлтэй холбоотой болохыг олж хардаг. Бид зүрхний талаар дэврүүлэн бодохдоо зүрхний эс, цохилт бүр нь болор адил гялтганадаг байх ёстой гэж төсөөлдөг. Бас байгальд хайртай хүн бүхэн амьтан нэг бүртэй, ургамал болгоны хэлийг ойлгодог, ойлголцдог гэж төсөөлдөг. Байгаль яг л яруу найраг шиг, урам зоригтой хөдөлмөрч хүний хувьд дээшээ ахих тусам илүү олон уулын оргил бас илүү үзэсгэлэнтэй тал нутаг хараа цуцаан үзэгдэх болно. Учир нь уулс тэр чигтээ усан оргилуурууд бөгөөд мөнх бус эх сурвалжаас гадна эх сурвалжтай холбоотой эхлэлийн газрууд юм.
Тэр нэгэн зуны сүүлээр Йосемитийн зүүн хэсэгт орших Туолумне нуга руу явахдаа Муир хувь хүний мөнх бус байдлыг давж гардаг байгалийн тансаг, яруу найргийн харилцан уялдаатай байдлын тухай ухааран дахин сэхэв. Тодорхой ургамал, амьтны амьдралын хугацаа нь өөрөө бүрэн жүжиг биш, харин эцэс төгсгөлгүй өөрчлөлтийн дүр зурагт үзэгдэх богинохон завсарлага гэдгийг ухжээ.
Байгалийн хязгааргүй элбэг дэлбэг байдал, үржил шим - асар их хог хаягдлын дунд шавхагдашгүй элбэг дэлбэг байдлын тухай байнга санагдуулдаг. Гэсэн хэдий ч хүн төрөлхтний оюун ухаанд хүрч болох аливаа үйл ажиллагааг судалж үзэхэд амьд оршихуйн материалын ямар ч тоосонцор дэмий үрэгдэж, хуучирдаггүй болохыг олж мэдэв. Энэ нь хэрэглээнээс хэрэглээ рүү, гоо үзэсгэлэнгээс илүү өндөр гоо үзэсгэлэн рүү мөнхөд урсаж байдаг. Бид удалгүй хог хаягдал, үхэлд гашуудахаа больж, орчлон ертөнцийн мөхөшгүй, зарцуулж боломгүй баялагт баясаж, баярлан, бидний эргэн тойронд хайлж, бүдгэрч, үхэж буй бүх зүйлийн дахин гарч ирэхийг үнэнчээр харж, хүлээж, түүний дараагийн дүр төрх нь өмнөхөөсөө илүү сайхан, илүү сайхан байхаар бий болно гэдэгт итгэлтэй байх болно…
Өндөр уулсын оргилд бид өөрсдийгөө зэрлэг байгалийн нэг хэсэг, бүх зүйлтэй хамаатай гэдгээ мэдэрнэ.
Хүнгүйгээр орчлон ертөнц бүрэн бус байх болно. Гэхдээ бидний бардам нүд, мэдлэгийн цаана оршдог хамгийн өчүүхэн бичил биетэн байхгүй бол энэ нь бүрэн дүүрэн биш байх болно...
Орчин үеийн соёл иргэншлийн энэхүү шаргуу бүтээлийн аймшигтай сайн, үнэн алдартны өрөвдөх сэтгэл нь нэг үсний гүнд хүрсэн хүн болгонд бидний төрөл зүйлийн хилийн эпидерми "Тэрс" гэж хашхирам санагддаг... Тэд дэлхийг бүхэлд нь авахдаа сэтгэл хангалуун бус, мөн селестиел улсыг тэр агуу эзэнт гүрний төлөө төлөвлөж байсан сүнснүүдийг эзэмшдэг цорын ганц улс гэж мэдэгддэг.
Майя Анжелоу биднийг "сансар огторгуй, хол оддын дундуур, хайхрамжгүй нарны замаар аялдаг" амьтад гэдгийг нэгэнтээ сануулсан байдаг.
Энэ од, бидний сайн сайхан дэлхий, хүн бүтээгдэхээс өмнө тэнгэрийг тойрон олон удаа амжилттай аялж, тэр бүрт нь бүхэл бүтэн амьтдын хаант улсууд оршин тогтнож, хүн ийм уудам, агуу огторгуй оршдог гэдгийг мэдэхээс ч өмнө шороо болон замхрав. Хүн төрөлхтөн Бүтээлийн төлөвлөгөөнд өөрсдийн үүрэг гүйцэтгэсний дараа тэд ч бас ямар нэгэн ерөнхий шаталт, ер бусын үймээн самуунгүйгээр алга болж магадгүй юм.
Ийм ухамсар нь хүний эго сэтгэлийг түгшээж, идэмхий байсан ч сансар огторгуйн энэхүү үндсэн бодит байдлыг хүлээн зөвшөөрөхгүй бол бид хэзээ ч орчлон ертөнцийн ухамсартай иргэн болж чадахгүй. Бид хуучин соёл иргэншлийг үгүйсгэхдээ байгалийг үгүйсгэж байна, үүний үр дүнд бид өөрсдийн хүн чанарыг үгүйсгэж байна.
Өнөөгийн соёл иргэншлийн сургасан ямар ч сургаал нь дэлхий ертөнцийг хүний хэрэгцээнд зориулан бүтээсэн гэж үздэгтэй адил соёл нь зэрлэг байдлаа хадгалж байдаг харилцааг зөв ойлгох замд тийм давшгүй саад тотгор учруулахгүй байх. Амьтан, ургамал, талст бүр үүнийг хамгийн энгийнээр батлан харуулдаг. Гэсэн хэдий ч үүнийг зуунаас зуунд шинэ бөгөөд үнэ цэнэтэй зүйл гэж заадаг бөгөөд үүнээс үүдсэн харанхуйд асар их бардам зан нь маргаангүй явахыг зөвшөөрдөг.
Ямар ч амьтан дэлхий өөрт нь зориулж бүтээгдсэн шигээ өөрөө өөр ямар нэгэн амьтдын төлөө бүтээгдсэн гэдгийг харуулсан нотлох баримтын хүчтэй ул мөртэй бид таарч амжаагүй байна. Байгаль хэзээ ч хувиа хичээсэн тусгаарлалтыг илэрхийлдэггүй. Амьтан бүрийг бүтээхэд бусад амьтдын нөлөө асар ихийг хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй. Үнэн хэрэгтээ, нэг организм дахь атом бүр бие биетэйгээ танилцаж, гэрлэсэн гэж хэлж болно, гэхдээ бүх нийтийн нэгдэл нь хамгийн эрчимтэй хувь хүний зорилгод хангалттай хэмжээний хуваагдал байдаг. Иймээс аливаа амьтан оршихуйн дуунд ямар нот бий болох нь хамаагүй, ямар ч нот байлаа гэсэн эхлээд өөртөө зориулж, дараа нь бүх дэлхий болон ертөнцүүдэд улам бүр цуурайтан алсран дуун хэлхээ байдаг.
А.Долгор
