x

“Цагаан сонгууль” хэмээх төөрөгдөл буюу хуулиас хулгайлагдсан эрх

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн сурталчилгааны хугацаа хоёр дахь долоо хоногтоо ороод байна. Санал хураалт болоход зургаахан хоног үлдлээ. Гурван нэр дэвшигчийн талаас хийж бий өөрсдийгөө дэмжүүлэх, өрсөлдөгчөө унагах зорилготой хар, цагаан пиар сурталчилгааны хажуугаар “хэнийг ч дэмжихгүй байх” буюу “цагаан сонголтыг” ятгасан пиар сурталчилгаа ч гэсэн идэвхитэй явж байна. Ялангуяа нам бус сонгогчид, залуучуудын зүгээс улс төрийн гурван намаас нэр дэвшигчийн алийг нь ч дэмжихгүй буюу цагаан хуудсаар санал өгөх нь дахин сонгууль явуулах замаар өөрсдийн хүсч буй шинэ нэр дэвшигчийг гаргаж ирэх боломж юм гэсэн байр сууриа олон нийтийн сүлжээгээр идэвхитэй илэрхийлж байгаа.

Харамсалтай нь хуулийн энэ боломжийг эрх баригч нам өнгөрөгч 2019 онд Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуулийг батлахдаа үгүй хийснийг хэн ч ярихгүй байна. 2017 онд явуулсан Ерөнхийлөгчийн сонгууль, 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгууль хоёр өөр хуулийн орчинд болж байгааг анзаарахгүй нь олонхи байна гэсэн үг.

Сануулахад, өмнөх удаагийн Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар мөн л Х.Баттулга, С.Ганбаатар, М.Энхболд нарын хэнийг нь ч сонгохгүй гэсэн “Цагаан сонголт” хөдөлгөөн нийгмийн сүлжээнд хүчээ авч, цагаан хуудсаар санал өгөхийг уриалж байв. Учир нь хоёр дахь шатны санал хураалтаар нэр дэвшигчдийн аль нь ч 50+1 хувийн санал авч чадахгүй бол сонгуулийг дахин явуулж, намууд нэр дэвшигчээ солих хуультай байлаа. Нэр дэвшигч нь санал авч чадаагүйн хариуцлагыг намууд өөрсдөө үүрнэ гэсэн үг.

Тухайн үед 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар эхний шатны санал хураалтад  1,357,888 сонгогч санал өгсний 18 мянга буюу нийт сонгогчийн 1,3 хувь нь цагаан хуудсаар санал өгчээ. Эхний шатны санал хураалтаар гурван нэр дэвшигчийн аль нь ч олонхийн /50+1 хувь/ санал авч чадаагүй учир хоёр дахь шатны санал хураалт явуулахад санал хураалтад оролцсон сонгогчийн тоо сая 200 мянга болж буурсан ч цагаан сонгогчийн тоо 99,5 мянга буюу нийт сонгогчийн 8,2 хувь болж өссөн байдаг. Зөвхөн Х.Баттулгын авсан саналаас 7333 санал цагаан сонголт рүү шилжихэд л сонгуулийг дахин явуулах, намууд нэр дэвшигчээ солих бүрэн боломжтой байв. Учир нь тухайн үед мөрдөж байсан Сонгуулийн тухай хуулийн 13-р зүйл “Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшүүлэх” хэсэгт “Нэг хүний нэрийг нэг л удаа дэвшүүлнэ, дахин дэвшүүлэхгүй” гэсэн заалт үйлчилж байв. Энэ нь сонгогчдыг “Цагаан сонголт”-од уриалах цорын ганц шалтгаан байсан юм. 

13.1.Улсын Их Хуралд суудал бүхий нам дангаараа буюу хамтран Ерөнхийлөгчид тус бүр нэг хүний нэр дэвшүүлэх эрхтэй.

13.2.Тухайн сонгуульд нэг хүний нэрийг дахин дэвшүүлэхгүй.

Харин 2016 онд МАН парламентын олонхи болсныхоо дараа Сонгуулийн тухай хуулийг өөрчилсөн. 2019 оны арванхоёрдугаар сард УИХ-аар баталсан Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуульд энэ заалт байхгүй. Хуулийн 77-р зүйлд

Нэр дэвшигчдийн хэн нь ч олонхын санал аваагүй бол хамгийн олон санал авсан хоёр нэр дэвшигчийг хоёр дахь санал хураалтад оруулна /77.1/

Сонгуулийн ерөнхий хороо хоёр дахь санал хураалтаар нэр дэвшигчдийн хэн нь ч олонхын санал аваагүй тохиолдолд дахин сонгууль явуулна /77.3/...

гэсэн боловч, дахин сонгууль явуулахад намууд нэр дэвшигчээ солих хуулийн заалтыг хассан байна. Эрх баригч нам хуулийн энэ өөрчлөлтийг санамсаргүй нэг хийгээгүй нь тодорхой. Өмнөх сонгуулиар нийт сонгогчийн 8,2 хувийг дагуулсан "цагаан сонголт" энэ удаагийн сонгуулиар 10, 20 хувьд хүрч болзошгүй гэдгээс айсан, зугтсандаа энэ өөрчлөлтийг хийсэн хэрэг. Улаан цайм цагаан хуудсаар санал өгөхийг хориглоогүй боловч өгсөн үр дүнг нь хулгайлсан байна. Сонгуульд ялагдсан /олонхийн санал авч чадаагүй/ нэр дэвшигч дахин нэр дэвшихийг хориглоогүй учраас У.Хүрэлсүх хэдэн ч удаа нэр дэвших боломжтой. Сонгохгүй байсан ч дахиад дэвшинэ.

Тэгэхээр цагаан сонгуулийг сурталчилж байгаа хүмүүсийн хувьд нэгдүгээрт хуулиа мэдэхгүйн улмаас олон нийтэд буруу ойлголт төрүүлж, сонгогчийг сайн дураараа өөрийнхөө хүсэл зоригийн эсрэг зогсоход түлхэж буй хэрэг юм. Хэрэв та нэр дэвшигчдээс хэнийг ч сонгохгүй бол бусад нь таны өмнөөс сонголтыг чинь хийгээд өгнө л гэсэн үг. 

Б.ЗАЯА

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нараас ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөл байгуулж ажиллана 13 цаг 8 мин Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийг өөрийнх нь хүсэлтээр үүрэгт ажлаас нь чөлөөллөө 14 цаг 51 мин Хууль бус хөрөнгө хураан авах тухай хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барина 19 цаг 27 мин Ш.Алтангадас: Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийг УИХ-ын дарга хэрэгжүүлэх нь хуулийн практикт цоо шинэ нөхцөл үүсгэж байна 19 цаг 41 мин Ч.Өнөржаргал: Цагдаагийн байгууллага хүний нэр хүндэд халдаж байна 19 цаг 54 мин У.Хүрэлсүх эргэн ирэлт хийх үү? 22 цаг 19 мин Дээд шүүхийн “дээвэр” нурчихсан уу? 22 цаг 29 мин Ерөнхий сайд аа, АТГ, УЕПГ Таны “Ажлын алба” биш! 23 цаг 8 мин Цахилгааны 1.05 сая тоолуурын 855.1 мянгыг нь ухаалаг тоолуурт шилжүүлжээ 23 цаг 19 мин Ц.Идэрбат: Тариалан эрхлэгчдэд олгох хөнгөлөлттэй зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлнэ 23 цаг 37 мин Нөмрөгийн түймрийн хохирлын үнэлгээг хуулийн байгууллагад шилжүүлжээ 23 цаг 45 мин Агаарын бохирдлыг бууруулах эрчим хүчний хэмнэлттэй, дулаан хуримтлуурын технологийг иргэдэд танилцуулна 23 цаг 56 мин Г.Ганбаатар: Засгийн газрын өр 16 тэрбум ам.долларт дөхсөн нь цаашид анхаарах ёстой маш том дохио Өчигдөр 07 цаг 45 мин Монгол Улс ба НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн хамтын ажиллагааны 2028-2032 оны хүрээг хэлэлцэв Уржигдар 18 цаг 18 мин “Евро-3” болон түүнээс дээш стандартын АИ-92 автобензиний үнийг 1000 хүртэл төгрөгөөр бууруулна Уржигдар 18 цаг 00 мин Юун Ялта, юун дэлхийг хуваах! Уржигдар 17 цаг 30 мин Шөнийн автобус 22:00-02:00 цагийн хооронд үйлчилж байна Уржигдар 17 цаг 24 мин Ж.Баярмаа: Гэмт хэрэгт холбогдсон төрийн өндөр албан тушаалтнуудаас байнга хариуцлага нэхэх нь чухал Уржигдар 17 цаг 19 мин Засгийн газар: Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон цөөлнө Уржигдар 16 цаг 35 мин ТББХ Ерөнхийлөгчийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг дэмжлээ Уржигдар 16 цаг 22 мин
iИх уншсан
Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Юун Ялта, юун дэлхийг хуваах! Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... Нөмрөгийн түймрийн хохирлын үнэлгээг хуулийн байгууллагад ши... У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүд... “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн
Top