Үндсэн хуулийн Цэцийн дунд суудлын хуралдаан өнгөрөгч баасан гаригт болж, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тухай хууль Үндсэн хууль зөрчсөн гэдэг дүгнэлтийг гаргасан билээ. Тодруулбал, Ерөнхийлөгчийн тухай хуульд “Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг зөвхөн нэг удаа, зургаан жилээр сонгох” тухай Үндсэн хуулийн заалтыг оруулаагүй нь Үндсэн хууль зөрчсөн гэж үзэв.

Хэрэв УИХ Цэцийн дунд суудлын дүгнэлтийг хүлээж авбал нэн даруу хуульдаа өөрчлөлт оруулах шаардлагатай болно. Хэдийгээр Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуульд “Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн ээлжит сонгуулийн санал авах өдрөөс өмнөх нэг жилийн хугацаанд Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хууль батлах, түүнд өөрчлөлт оруулахыг хориглоно” гэсэн заалт бий боловч тэр нь УИХ-ын гаргах шийдвэрт нөлөөлөхгүй л болов уу. Учир нь УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд ч мөн ийм заалт байсан авч 2016 онд парламент үүнийг үл ойшоосон.  “Пропорциональ буюу хувь тэнцүүлсэн сонгууль нь сонгогчийн шууд сонгох эрхийг зөрчсөн” гэдэг шийдвэрийг Цэцээр гаргуулж байгаад хуульдаа өөрчлөлт өөрчлөлт оруулсан, хувь тэнцүүлсэн сонгуулийг байхгүй болгосон. Тиймээс УИХ энэ удаад ч гэсэн Цэцийн дунд суудлын шийдвэрийг Их суудал руу явуулах нөхцөл үүсгэхгүй нь тодорхой. 

Харин Ерөнхийлөгчийн зүгээс “Улс төрийн нэг намд илт үйлчилсэн Цэцийн дүгнэлтийг УИХ хүлээж авч болохгүй. Баталсан хуулиа хамгаалаарай” гэдэг мессежийг явуулаад эхэлсэн. Баасан гаригт Цэцийн гадна жагсаал цуглаан зохион байгуулсан зэргээс үзвэл зүгээр нэг буугаад өгчих бодолгүй байгаа нь илт. Тиймээс асуудал хурцадвал МАН-ын зүгээс Ерөнхийлөгчид импичмэнт зарлаж магадгүй тухай эх сурвалжууд хэлж байгаа. Учир нь ХҮН-ын Цэцэд гаргасан мэдээллийн ард МАН байгаа нь тов тодорхой зүйл.

Хэрвээ импичмэнт зарлахад хүрвэл сүүлд ҮАБЗ-ийн ажилтны “гаалиар оруулж ирсэн” гэх 20 сая долларын асуудлаас эхлээд Х.Баттулга гэдэг хүний өмнө нэр холбогдож байсан бүх хэргийг парламент дээр дэлгэж ярих болно. Харин Х.Баттулга үүнийг хүсэх үү, үгүй юу гэдэг асуудал. Үүнээс өмнө амжиж У.Хүрэлсүхтэйгээ гар барих, өөрийн гараар АН-ыг түүний хөл дор шидэж өгөх сонголт руу явах уу?

Уг нь бол Цэцийн дунд суудлын шийдвэр буруу биш. Үндсэн хуульд нэгэнт “МУ-ын Ерөнхийлөгчийг зөвхөн нэг удаа зургаан жилээр сонгоно” гээд заачихсан, Тэр заалт нь 2020 оны арванхоёрдугаар сарын 25-наас үйлчилнэ гээд Дагаж мөрдөх журмын тухай хуульдаа биччихсан учраас Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуульд энэ заалтыг оруулах ёстой. Оруулаагүй үлдээсэн нь ч гэсэн МАН-ын бас нэг бодлого байв.

Хэрэв өнгөрсөн арванхоёрдугаар сард хууль батлахдаа энэ заалтыг оруулсан бол тэр нь одоогийн Ерөнхийлөгчийн эсрэг эрх баригч намын тавьж байгаа хаалт болж харагдана. Х.Баттулга үүнийг нь ашиглаад улс төрийн том хэмжээний акц хийвэл МАН л муухай харагдана. Тиймээс “зөвхөн нэг удаа” гэдэг шаардлагыг зориуд үлдээгээд өөрсдөөсөө холдуулж, ХҮН-аар Цэцэд мэдээлэл гаргуулсан. Энэ нь алдагдал багатай гэж үзсэн хэрэг.

Тиймээс УИХ-ын хувьд Цэцийн дүгнэлтийг хүлээж авах эсэх тухай маргаан байхгүй. Харин хүлээж авсны дараа МАН-ын дарга У.Хүрэлсүх, Ерөнхийлөгч Х.Баттулга нарын ямар дажин гарах бол?

Хошин яриа бий. Нэг монгол гадаадад очоод автобусанд суужээ. Анх удаа хар хүн харсан мань эр "Пээ, ийм хар амьтныг чинь алаад байхаас яахав дээ" гэж дуу алдсан гэдэг. Хэрэв МАН парламент дээр Ерөнхийлөгчийн эсрэг импичмэнт хийвэл тийм л яриа болно...  

Б.ЗАЯА