x

Ялагдлаас өндийж, улс төрийн хүчирхэг институцийн хувьд эргэн ирэх зам

Ардчилсан үндсэн хууль батлагдсанаас хойшхи найм дахь удаагийн Улсын Их Хурлын сонгууль болж өнгөрлөө. Сонгогчид хоёр сонгууль дараалан Ардчилсан Намд итгэл үзүүлсэнгүй. Өнөөгийн улс төрийн нөхцөл байдлыг зөв дүгнэж, дараалсан ялагдлын суурь шалтгааныг тогтоох ёстой. Өнгөрснийг зөв дүгнэж чадахгүй бол ирээдүйгээ зөв төсөөлж чадахгүй. Ирээдүйгээ зөв төсөөлж чадахгүй бол өнөөдөр юу хийх ёстойгоо тодорхойлж чадахгүй.

Өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд АН Монголын улс төрийн тавцан дахь байр сууриа алдсаныг нийгэм дэх үүргээ гүйцэтгэж чадаагүйнх гэж дүгнээд орхих нь хэт явцуу болно. Монголын улс төрийн хоёр баганын нэг нь сонгуульд дараалан ялагдаж, улс төрийн нөгөө нам нь үнэмлэхүй олонх болсон явдлыг өргөн утгаар нь, Монголын ардчилалд тохиосон том гарз гэж тодорхойлж болох юм. АН институцийнхээ хувьд төлөвшиж чадахгүй бол сонгуулиас сонгуулийн хооронд хүнээс, тодруулбал даргаас хараат байсаар байвал улс төрийн тавцангаас шахагдаж, орон зайгаа алдана. Тийм ч учраас улс төрийн институцийн үүднээс өнгөрснөө дүгнэх ёстой.

Ардчилсан намын ялагдалд олон шалтгаан байгаа ч институцийн үүднээс авч үзвэл ганц л шалтгаан бий. 

2016 онд эхэлсэн АН-ын шинэчлэлийг үзэл баримтлалаа тодотгох, дүрмээ шинэчлэх, дотоод сонгуулиа явуулах гэсэн үндсэн гурван чиглэлд авч үзэж байв. Эдгээрээс хамгийн амжилттай хэрэгжсэн шинэчлэл нь үзэл баримтлалаа тодотгосон явдал юм. 2000 онд АН-ыг үүсгэн байгуулалцсан улс төрийн хүчнүүдийн үзэл баримтлалын зөрчил үгүй болж баруун төвийн үзэл баримтлалтай нам болсон.

Харамсалтай нь, шинэчлэлийн үйл явцад дарааллын алдаа гарч дүрмийн шинэчлэлээсээ өмнө намын даргаа сонгосноос үүдэн олон алдаа завхрал гарсан. Үүний нэг нь шинээр сонгогдсон АН-ын дарга дүрмийн төслийг өөрчилж намын их хуралд тулгасан явдал юм. Энэ нь намын дотоод эв нэгдэлд сөргөөр нөлөөлж дураар авирлах нөхцөлийг бүрдүүлсэн билээ. Үүнээс улбаалан улс төрийн үзэл бодлоо илэрхийлснийх нь төлөө сонгуульт гишүүдийг огцруулах, намын дунд шатны дарга нарыг чөлөөлөх, намын гишүүнчлэлээс хасах зэргээр дур зоргоор авирлах явдал гаарсан. Товчхондоо хамтын биш даргын дүрмээр явж ирлээ. Энэ бүхний үр дагаварт намын дотоодод эв нэгдэл алдагдаж, нам бүхэлдээ хуваагдал, талцал тэмцлийн талбар болон хувирсан нь сонгуульд ялагдах гол шалтгаан болсон. 

Өмнө дурдсанчлан АН бол Монголын улс төрийн хоёр баганын нэг учраас улс төрийн тогтолцоонд ч нөлөөтэй. АН-ын ийм хуваагдмал, эв нэгдэлгүй байдлыг эрх баригчид овжноор ашиглаж, намуудын хагарлыг улам гүнзгийрүүлдэг олон мандат бүхий мажоритар сонгуулийн тогтолцоог сонгож авсан. Тэд ч тооцсондоо хүрч сонгуульд үнэмлэхүй ялалт байгууллаа. Гэхдээ сонгуулийн үр дүнд сонгогчдын олонхын санал үгүйсгэгдэж өрсөлдөгч нам нь үнэмлэхүй ялалт байгуулсан нь өөрөө ардчиллын суурь зарчимд нийцэхгүй. Энэ утгаараа АН-ын дотоод засаглал муудах нь зөвхөн АН-ын асуудал биш, ардчилсан тогтолцоонд хохиролтой юм.

Өнөөдөр АН-ыг шинэчлэх олон санаачлага ундарч, алдаа оноогоо дэнсэлж байгаа ч шинэчлэлийн бүрэн замын зураг хараахан гараагүй байна. Тэдний зарим нь одоогийн дампуу дүрмийг үргэлжлүүлэн хэрэгжүүлэх замаар эрх мэдлээ хадгалж үлдэхийг зорьж байхад нөгөө хэсэг нь шинэчилсэн шиг шинэчлэхийг хүсч байна. Өөр нэг хэсэг нь үйл явцын өрнөлийг чимээгүйхэн ажиглаж, намын даргын сунгаанд бэлтгэн суугаа. 

Улс төрийн нам бол институцийнхээ хувьд төрийн бодлогыг тодорхойлж, түүнийг хэрэгжүүлж чадах хүмүүсийг тодруулдаг үндсэн үүрэгтэй институц. Өнөөдөр бид чухам энэ үүргээ хэрэгжүүлж чаддаг институцийг бий болгож, чадавхыг нь бэхжүүлэх нь хамгийн чухал. Эрсдэлээс айж, улс төрийн ашиг хонжоо хайж суух цаг биш. Энэ бол АН-ын даргын өрсөлдөөнд хэн нэг нь ялалт байгуулахаас илүү чухал асуудал.

Тийм ч учраас АН-ын шинэчлэлд хамгийн чухал зүйл бол эв нэгдэл. Бид, ялангуяа ул суурьтай шинэчлэл хийхийг хүсэж байгаа хэсэг нь эв нэгдэлтэй байж гэмээнэ улс төрийн институц болж чадна. Эс тэгвээс, өнөөгийн намын удирдлагууд дараагийн дарга хэн байх вэ гэдгийг шийдэх болно. Учир нь өнөөгийн дүрмээр АН-ын дотоод сонгуулийг зохион байгуулдаг, хэн нь нэр дэвших, санал өгөх эрхтэйг шийддэг Дотоод Сонгуулийн Хороо, хэнийг огцруулах, хэнийг намаас хөөхийг шийддэг Үндсэн Дүрмийн Хороог өнөөгийн дарга, удирдлагын утсан хүүхэлдэйнүүд удирдаж байна. ДСХ болон ҮДХ-ны гишүүдийг өнөөгийн намын дарга санал болгон батлуулсан. Зүйрлэвэл, эрх баригчид бүх Шүүгч, Сонгуулийн Ерөнхий Хорооны гишүүдийг үзэмжээрээ томилчихоод сонгуульдъя гэж буйтай агаар нэг. 

Тиймээс АН-ын шинэчлэлд хувь нэмрээ оруулахыг зорьж буй залуус, идэрчүүд, намын даргын сонгуульд өрсөлдөхөөр бэлтгэж буй хэн боловч намын их хурлаа зарлан намын дүрмээ өөрчлөхийн төлөө нэгдэх хэрэгтэй. Ингэж чадвал өнөөгийн ДСХ, ҮДХ-г татан буулгаж чөлөөт, шударга сонгуулийг зохион байгуулах боломжтой болно. 

Хэрэв өнөөгийн намын удирдлагууд шууд намын даргын сонгууль зарлавал тэд л өөрсдийн тоглоомын дүрмээрээ дараагийн намын дарга хэн байхыг шийдэх болно. Хэрэв өнөөгийн дүрмээр намын даргын сонгуулийг явуулбал дараагийн Эрдэнэ л сонгогдох болно. Дүрэмгүй улс төр, дураар авирлах явдал хэвээр үргэлжлэх болно. Тэдний дүрмээр тэдэнтэй өрсөлдвөл тэд л ялна, юу ч өөрчлөгдөхгүй. Тэдний эсрэг АН-ын эгэл жирийн гишүүд, залуус нэгдэн зогсох хэрэгтэй. Дүрэм журмаа өөрчлөн баталж байж бусармаг явдлыг таслан зогсоож чадна. 

Тиймээс, АН-ын гишүүддээ хандан өвөр зуураа эв эеэ хичээн, эвийн хүчээр шинэчлэлээ манлайлахыг уриалж байна.

М.Чимэддорж /baabar.mn/

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (1)

  • Зочин
    Боловсролтой, ардчилал гэж чухам юу болохыг мэддэг, лийдерийн авьяастай залуус алга уу?
    2020 оны 07 сарын 20 | Хариулах
iШинэ мэдээ
Сайншанд-Хамарын хийд чиглэлд тээврийн хэрэгслүүд түр замаар зорчиж эхэлжээ 14 цаг 59 минутын өмнө ФОТО: "Ирлээ Явлаа Цэвэр" аяны нөлөөллөөр дотоодын аялагчдын хандлага өөрчлөгджээ 15 цаг 4 минутын өмнө Гадаадад гацсан иргэдээс авлига нэхсэн хэрэг гарвал АТГ-т хэрхэн хандах талаар мэдээлэл гаргахыг хүслээ 15 цаг 24 минутын өмнө Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд - Тав дахь өдөр 15 цаг 35 минутын өмнө Тэрэлж орчимд иргэд, ААН-үүд зөвшөөрөлгүй үйл ажиллагаа явуулж байна 18 цаг 31 минутын өмнө Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд - Дөрөв дэх өдөр Уржигдар 15 цаг 21 минутад Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд - Гурав дахь өдөр 2020-08-01 14:16 Өчигдөр шинжилгээ хийсэн 249 хүний сорьцоос коронавирус илэрсэнгүй 2020-07-31 11:34 Коронавирустай тэмцэхэд эмэгтэй лидерүүд амжилт гаргаж байна 2020-07-31 11:28 Үлгэр жишээ нөхөр: Өрнийн зурхайгаар эрчүүдийн чансаа 2020-07-31 11:18 ОХУ-аар дамжаад Монголдоо ирж болно гэсэн ташаа мэдээлэлд автахгүй байхыг хүсье 2020-07-31 10:59 Цагдаагийнхан мафижаад ирэхээрээ яадаг вэ? 2020-07-31 10:47 Нам, эвсэл сонгуульд оролцохоо наймдугаар сарын 16-наас өмнө илэрхийлнэ 2020-07-31 10:38 Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд: Хоёр дахь өдөр 2020-07-31 10:23 Салхитын мөнгөний ордын хэргээр шүүгч нарт ял оноов 2020-07-30 13:00 Хурцыг өмгөөлөхүй 2020-07-30 12:34 Д.Нямхүү: ХӨСҮТ-д эмчлэгдэж байгаа нэг хүний биеийн байдал хүнд байна 2020-07-30 11:44 Бүх шатны боловсролын байгууллагад анги дүүргэлтийг 20 хүүхдээр хязгаарлана 2020-07-29 15:18 3-4 настнуудын 60 хувь, 5 настнууд 100 хувь цэцэрлэгт хамрагдана 2020-07-29 15:05 Чех улсаас эх орондоо ирэх хүсэлтэй иргэдийг бүртгэж байна 2020-07-29 12:32
iИх уншсан
Цагдаагийнхан мафижаад ирэхээрээ яадаг вэ? Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд: Хоёр дахь өдөр Монголын нутаг давчдаад мордсон зүгтэй арилмаар байна Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд: Эхний өдөр Г.Дамдинням: Хятад ажилчдыг оруулсан бол Дарханы замын ажил ... Гадаадад гацсан Монголчууд Хурцыг өмгөөлөхүй УИХ-ын шинэ гишүүн Д.Өнөрболорын улс төрд орсон замнал Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд - Тав дахь өдөр Гадаадад гацсан иргэдээс авлига нэхсэн хэрэг гарвал АТГ-т хэ... Д.Нямхүү: ХӨСҮТ-д эмчлэгдэж байгаа нэг хүний биеийн байдал х... Чех улсаас эх орондоо ирэх хүсэлтэй иргэдийг бүртгэж байна Рэппэр залууг таван давхраас шидэж амийг нь хөнөөсөн гэх мэд... УИХ-ын гишүүн асан Г.Солтанд холбогдох хэргийн шүүх хурал бо... Үлгэр жишээ нөхөр: Өрнийн зурхайгаар эрчүүдийн чансаа Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд - Дөрөв дэх өдөр Ли Ё Хун: Монгол иргэдийг ажлын байраар хангахад илүү анхаар... Тусгаарлалт, ажиглалтад байсан хоёр хүнээс коронавирусийн ха... Маршал тауны хажуугийн орц, гарцыг чөлөөллөө Наймдугаар сард хийгдэх тусгай үүргийн нислэгийн хуваарийг т...
Top