x

Д.Эрдэнэбаатар: Хүн улсын соёлын өв дэлхийг “цочоож” эхэлсэн нь тодорхой боллоо

АНУ-ын Археологийн институтээс эрхлэн гаргадаг “Archeology” сэтгүүл 2019 оны “Дэлхийн шилдэг 10 археологийн нээлт”–ийг зарлажээ. Тэдгээрийн нэгээр Монгол Улсын Архангай аймгийн Өндөр-Улаан сумын Хануй багийн нутаг Балгасын тал дахь “Гол мод-2”-ын Хүннүгийн язгууртны булшны археологийн судалгааны ажил нэрлэгдсэн байна. Тус судалгааны багийг удирдсан, Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, Улаанбаатарын Их сургуулийн багш, археологич Д.Эрдэнэбаатараас шилдэг олдворынх нь талаар тодрууллаа.

-Энэ оны Дэлхийн 10 шилдэг судалгааны нэгээр таны удирдсан багийн судалгаа шалгарчээ. Баяр хүргэе. Судалгааны багийнхнаа эхлээд танилцуулна уу?

- Баярлалаа. Энэ бол манай Улаанбаатарын Их Сургуулийн Археологийн тэнхимийн судлаач багш нарын 20 жилийн шургуу хөдөлмөрийн үр дүн юм шүү. Энэ удаагийн 2019 оны хээрийн судалгааны ажил маань манай Сургуулийн Археологийн тэнхим, БНХАУ-ын Хэнань мужийн Археологийн хүрээлэнтэй хамтран хийсэн судалгааны ажил юм. Бидний малтан шинжилсэн 189-р булш болон 10-р булшны олдворууд дэлхийн шилдэг 10 судалгааны 9 дүгээрт эрэмбэлэгдсэн байна. Есийн тоо монголчууд бидний хувьд маш их азтай байгаагийн шинж. Манай судалгааны багт археологич Б.Галбадрах, антропологич Э.Мижиддорж, археологич Ж.Эрдэнэ, сэргээн засварлагч Б.Батчимэг, БНХАУ-ын Хэнань мужийн Археологийн хүрээлэнгийн доктор Ли Ганг, Ван Ли, Луй Бин нарын археологич судлаачид мөр зэрэгцэн ажилласан. Бүтэн таван сарын турш хийсэн судалгааны ажлын анхны үр дүнгээ бид харлаа. Мэдээж судалгаа бүрэн гүйцэд дуусаагүй, үргэлжилсээр байгаа.

-Дэлхийн шилдэг олдвороор нэрлэгдээд буй мөнгөн луунууд ямар онцлогтой вэ?

- Хос мөнгөн лууг цул мөнгөөр цутгаж хийсэн, дэл, сэрвээ, далавчийг алтан шармалаар бүрсэн уран гоё хийцтэй амьтны загварт урлагийн төгс шийдэл юм. Бид одоо чухам юуны зориулалттай болохыг шинжлэн судалж байна. Мэдээж эхний таамаглал маань Хүннүгийн буюу Хүн улсын хаан төрийн сүр хүчний бэлгэдэл болох нь тодорхой. Цаашид лавшруулан судлах ажлыг одоо ид хийж байна. Судалгааны ажил маань бүрэн дууссаны дараа энэ сэдвээр Та бүхэнд дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөх боломж гарах байх аа.

-Балгасын тал дахь “Гол мод -2”-ын Хүннүгийн язгууртны булшнуудаас өөр ямар ямар үнэтэй олдвор гарсан бэ?

- Эхний малтсан 189-р булшийг бид 3 жилийн турш малтан шинжилсэн, энэ жил малтаж дуусгасан эртний булш юм. Хэдийгээр энэ булш маш их тоногдсон байсан ч, азаар эндээс дээрх хос мөнгөн луу олдсон. Энэ нь манай Монгол Улсаас төдийгүй, Ази тивээс олдсон лууны бүтэн дүрс бүхий анхны олдвор гэж үзэж болно. Тэр дундаа мөнгөн хос луу монголчууд бидний өвөг дээдэс луу гэдэг амьтныг хэрхэн төсөөлж бүтээснийг бодитойгоор харах боломжтой боллоо гэсэн үг юм.

Луу нь хэдийгээр домгийн амьтан боловч бидний өвөг дээдэс лууг нохой биетэйгээр төсөөлөн урласан байгаа нь маш сонирхолтой. Бидний хүүхдийн булш байж магадгүй хэмээн таамаглаж малтсан 10-р булш бол, харин огт хөндөгдөөгүй байсан. Иж бүрэн нэг эвэрт янгирын дүрс бүхий мөнгөн чимэглэлтэй, модон сүйх тэрэг дагалдуулан тавьсан, 70 гаруй настай эрэгтэй хүнийг оршуулсан байсан. Энэ нь Хүннүгийн язгууртны оршуулгын зан үйл, оюуны болон эдийн соёлын хийгээд хүн судлалын \антропологи\ олон зүйлийн гэрч баримт, эх сурвалж болох үнэ цэнэтэй судалгааны ажил болсон. Би түрүүн хэлсэн, бидний судалгааны ажил зөвхөн эхэлж байна. 

-Ер нь, АНУ-ын “Археологи” сэтгүүл шилдгүүдийг хэрхэн нэрлэж зарладаг юм бол? 

- АНУ-ын “Археологи” сэтгүүл нь дэлхийн нийтийн янз бүрийн газар оронд хийж буй  археологийн судалгаануудын үр дүнг өөрсдийн редакцийн гишүүд, дэлхийн нэртэй томоохон археологич нарын саналыг үндэслэн нэрлэдэг уламжлалтай юм билээ. Урьд өмнө нь, бид бас 2011 онд анх малтсан булшны судалгааны үр дүнг нэр дэвшүүлж байсан юм. Гэвч шалгараагүй. Харин энэ жилийн хувьд санаандгүй байхад бидний судалгаа шалгарсан нь “даравч далдай нь, булавч бултайж” буйн шинж байх аа.

-Тус сэтгүүлд манай археологийн олдворууд "Топ"-оор нэрлүүлж байсан тохиолдол бий юу?

-  2008 онд билүү Монгол-Оросын хамтарсан археологийн шинжилгээний анги бас Ноён уулын булшны судалгааны үр дүнгээ дэвшүүлж байв. Гэвч ОХУ-ын шилдэг археологийн судалгаагаар нэрлэгдэн ОХУ-ын судлаач Н.Полосьмак улсынхаа төрийн шагналыг хүртэж байсан.

-“Хү” хамтлаг лого-гоо танай судалгааны олдвороос санаа аван бүтээсэн гэдэг үнэн үү?

- Би “Хү” хамтлагийн лого-г харсан. Монгол улсын гавьяат жүжигчин, Чингис хаан одонт Д.Дашдондог надтай танилцан өөрийн хамтлагийн анхны пянзаа надад бэлэглэсэн юм. “Хү” хамтлагийн лого-г манай 2011 оны судалгааны үр дүнгээр илэрч олдсон зарим мөнгөн чимэглэлийн суурийг ашиглан, нэг эвэрт бэрсийн дүрстэй эвлүүлэн “Хү” гэсэн үг орсон лого хийсэн байна билээ. Тэр лого-г хийсэн хүнийг зохиосон гэхэд хэцүү, харин бидний судалгааны олдвороос “дэлссэн”  гэвэл онох байх. Ямартаа ч Хүн улсын соёлын өв дэлхийг “цочоож” эхэлсэн нь тодорхой боллоо.

montsame.mn

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iШинэ мэдээ
УОК иргэдээсээ яагаад айна вэ? 2 цаг 50 минутын өмнө Далай лам 113 нас хүрнэ хэмээн амлажээ 3 цаг 57 минутын өмнө Хойтон суллахын хооронд хохирлоо л барагдуулмаар байна 5 цаг 8 минутын өмнө БНСУ-ын иргэд Монголд визгүй зорчдог болоход чармайлт гаргахыг УИХ-ын даргаас хүслээ 5 цаг 18 минутын өмнө Герман улс Монголд санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэхээ илэрхийлэв 5 цаг 29 минутын өмнө Гадаад худалдаа, кадастрын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг компани “Андлалын өргөө”-г барина 5 цаг 46 минутын өмнө Гал түймэр унтраах, аврах 10 дугаар ангийн шинэ барилгын шав тавих ёслол боллоо 6 цаг 50 минутын өмнө Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд - Арав дахь өдөр 7 цаг 16 минутын өмнө 4 сартай Э.Тэмүүжин, 2 настай А.Танхилуун нар “Витамин ₮” урамшуулалт аяны эхний тохирлын хамгийн бяцхан азтанаар тодорлоо 8 цаг 4 минутын өмнө Төрийн үйлчилгээний “e-mongolia” хөтөлбөрийн талаар санал солилцов 8 цаг 31 минутын өмнө СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: Говь болон зүүн аймгуудын ихэнх нутгаар усархаг бороо орно 8 цаг 43 минутын өмнө “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-т “Хариуцлагатай жолооч” аян хэрэгжиж байна 23 цаг 36 минутын өмнө "Цахилгаан автобус өдөрт 15-20 мянган төгрөгийн цахилгаанаар ажилладаг" 23 цаг 47 минутын өмнө ЭХЭМҮТ-ийн эмч нар орон нутагт 34 хүүхдийн мэс заслыг амжилттай хийлээ 23 цаг 58 минутын өмнө Б.Отгонсүх: ЕБС, цэцэрлэг орчмын тэмдэг, тэмдэглэгээ, гарцын гэрэлтүүлгийг хийж дууссан Өчигдөр 17 цаг 07 минутад Хууль зөрчсөн үйлдлийг таслан зогсоож, хариуцлага тооцохыг үүрэг болгов Өчигдөр 16 цаг 51 минутад ДЭМБ-аас БНХАУ-ын вакциныг зөвшөөрвөл Монголд хамгийн түрүүнд нийлүүлнэ Өчигдөр 16 цаг 44 минутад Ахуйн хэрэглээний газ дэлбэрч, 22 настай иргэний биеийн 80 хувь түлэгджээ Өчигдөр 16 цаг 39 минутад Хэнтий аймгийн хоёр сумын эрчим хүчийг 6,8 тэрбум төгрөгөөр шинэчилнэ Өчигдөр 16 цаг 33 минутад Засгийн газрын өр сүүлийн ТАВАН жилд 1.7 дахин өсчээ Өчигдөр 16 цаг 26 минутад
iИх уншсан
Хөөрхий муу Сайжаа А.Анударь: Эмэгтэйчүүд өөрийгөө авардаг түүхэнд дуртай Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд: Долоо дахь өдөр Төсвийн мөнгө уйлдаггүй буюу Л.Оюун-Эрдэнэ сайдын "онцлох" б... Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд: Ес дэх өдөр Хэнтийн “ЦЕМЕНТЭН ОВООЛГО”-ыг аудитаар шалгуулья! Буруу номтон: Ардчилсан МОНГОЛЫН ЭМГЭНЭЛ Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд - Найм дахь өдөр Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд - Зургаа дахь өдөр Гадаад худалдаа, кадастрын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг ... Хойтон суллахын хооронд хохирлоо л барагдуулмаар байна Карантинд өнгөрүүлсэн өдрүүд - Арав дахь өдөр "Хүү минь зодуулж байхдаа ямар их тарчилж, аврал эрсэн бол г... Дараах байршлуудад хэрэглээний халуун ус хязгаарлалаа Монголоос Чех явах хүсэлтэй иргэдийг өнөөдөр 17:00 цаг хүртэ... БНСУ-ын иргэд Монголд визгүй зорчдог болоход чармайлт гаргах... Дарь-Эхийн замын зорчих хэсгийг нээх хугацааг хойшлууллаа Малдаа явсан иргэн аянганд цохиулж, амиа алджээ Тайхар чулуунд сэргээн засварлалтын ажил хийхээр төлөвлөжэ... "Цэцэрлэгийн бүртгэл, элсэлтийг цахимаар зохион байгуулахгүй...
Top