x

Ч.Хашчулуун: 2-3 жил тэсчихвэл эдийн засагт том дэвшил хүлээгдэж байна

Эдийн засагч, доктор Ч.Хашчулуунтай валютын нөөц, эдийн засагт тулгарч буй сорилт, шинэ боломж тойрсон сэдвээр ярилцлаа. Тэрбээр эдийн засаг урт хугацаанд тогтвортой өснө гэсэн эерэг хүлээлттэй байна.

-ОУВС-аас манай улсыг валютын нөөцөө нэмэгдүүлэх шаардлагатай хэмээж байгаа. Өнөөгийн нөхцөлд манай ‘валютын нөөц хэр зохистой түвшинд байна вэ. Ер нь манай улсын эдийн засагт ирэх онуудад томоохон сорилтууд хүлээж байгаа гэж яригдаж байна. Энэ тухайд юу хэлэх вэ?

-ОУВС-гаас өгч байгаа саналын дагуу валютын нөөцийг өшөө нэмэгдүүлэх хэрэгтэй гэж байна. Яг манай эдийн засгийн байдлаас дүгнэвэл өсөлт харьцангуй сайн явагдаж байгаа. Тэгэхээр өнөөгийн нөхцөлд валютын нөөц дээр тулгамдсан асуудал байхгүй болов уу. Мэдээж яваандаа нэмэгдүүлэх нь зөв.

Ирэх онуудын эдийн засгийн төлөв байдлын төсөөлөл тодорхой бус байгаа. Яагаад гэвэл манайд гурван том өөрчлөлт гарах байх. Энэ өөрчлөлтөөс үүдэлтэй нөлөөллийг тооцох шаардлагатай юм. Нэгдүгээрт, ирэх онд шинэ Засгийн газар бүрдэнэ. Тэд шинэ мөрийн хөтөлбөрүүдээ бий болгоно.

Үүн дээр эдийн засгийн шинэ арга хэмжээ авахыг үгүйсгэх аргагүй. Мэдээж эдийн засгийг хөгжүүлэх, өсөлтийг бий болгох арга хэмжээнүүд байх нь ойлгомжтой. Яг ямар арга хэмжээ, бодлогууд байх вэ гэдгийг одоогоор төсөөлж чадахгүй байна. Хоёрдугаар том өөрчлөлт юу вэ гэвэл Оюутолгойн гүний уурхай ашиглалтад орно. Энэ нь манай эдийн засагт хамгийн эерэг, чухал алхам болно.

Яагаад гэвэл, өдий хүртэл Монголын экспортын орлогын тал орчим хувийг зэсээс авч байгаа. Үлдсэн нь нүүрснээс голдуу байна.

Зэсийн үйлдвэрлэл 2013 онд Оюутолгойн ил уурхай ашиглалтад орсноор нэг шатаар нэмэгдсэн. Гүний уурхай ашиглалтад ороход зэсийн үйлдвэрлэл бараг гурав дахин өсөх төлөвтэй байгаа. Тэгэхээр манай экспортын орлого ч гэсэн тэр хэмжээгээр өсөх боломжтой.

Гурав дахь том өөрчлөлт гэвэл Засгийн газраас нефть боловсруулах үйлдвэрийг идэвхтэй дэмжиж байна. Энэ үйлдвэр ашиглалтад орсноор манай эдийн засагт эхний ээлжинд импортыг орлуулах нөлөө үзүүлнэ.

Манайх жилд тэрбум ам.долларын шатахууныг ОХУ-аас авч байгаа. Хэрэв дотооддоо үйлдвэрлэвэл гадагш урсах ам.долларын урсгал харьцангуй багасах төлөвтэй байна.

Ингээд аваад үзвэл манай эдийн засгийн төлөв байдал ирэх онуудад муудах гэхээс илүү сайжрах магадлал өндөр байна. Энэ болтол тэсэх хэрэгтэй. Сарын дараа 2020 он гарна. Гүний уурхай, үйлдвэр ашиглалтад ороход 2-3 жил байна. Энэ болтол тэсэх шаардлагатай.

Бас нэг хүчин зүйлийг орхигдуулсан байна. Энэ бол шинэ нисэх онгоцны буудал юм. Өдий хүртэл жилд 500 мянган гадаадын жуулчин авч байсан бол Засгийн газрын урт хугацааны бодлогоор жилд нэг сая, түүнээс их жуулчин авъя гэж ярьж байгаа. Энэ бол валютын урсгалыг эрс нэмэгдүүлэх арга мөн.

-Та харьцангуй эерэг хүлээлттэй байх шиг байна. Гэтэл томоохон өр төлбөрүүд хүлээгдэж байгаа шүү дээ?

-Эрсдэл талаасаа авч үзвэл томоохон төлбөрүүд хүлээгдэж байгаа нь үнэн боловч нэг өдөр, эсвэл жилийн дотор хийхээс илүү шат дараалан хийх төлбөрүүд байгаа. Хоёрдугаарт, яг одоогийн байдлаар хэрхэн санхүүжүүлэх вэ гэхээр голдуу дахин санхүүжилт явагдах байх.

Энэ нь тодорхой хэмжээг төлөөд, манай улсын эдийн засаг сайн байвал өшөө бага хүүтэй санхүүжилтийг босгоод өмнөх төлбөрүүдээ төлнө, эсвэл хойшлуулна гэсэн үг. Тэгэхээр би 2020-2024 оны хооронд төлбөрийн ноцтой хямралд орохгүй болов уу гэж бодож байгаа.

-БНХАУ-тай 2020 он хүртэл хийсэн 15 тэрбум юанийн своп хэлцлийг сунгах асуудлаар манай төлөөлөгчид тус улсад очсон боловч уулзалт хийж чадаагүй гэх мэдээлэл явж байсан. Энэ мэтээр өр төлбөрүүдтэй холбоотой асуудал хүндрээд эхлэх юм биш үү?

-Миний мэдэж байгаагаар энэ хэлэлцээрийг сунгах асуудал байнга л явагдаж байгаа. Хэлэлцээр амжилтгүй болсон гэж сонсоогүй. Хэвийн нөхцөлд явж байгаа. Мэдээж энэ хэлцэл том тул зөвхөн Монголбанк ярих бус төрийн тэргүүнүүдийн түвшинд, Гадаад харилцааны яамны шугамаар зайлшгүй яригдах ёстой.

-2021 оноос дэлхийн эдийн засаг уналтын цикл рүү орно гэсэн төсөөлөл түгээмэл байна. Энэ нөлөөллийг та хэрхэн тооцож байна вэ?

-2020, 2021 оноос дэлхийн эдийн засаг хямралд орно гэсэн зүйл байхгүй. Яах вэ, магадлал бий. Гэхдээ заавал хямрал болох ёстой гэсэн үг биш. Харин 2020 оноос дэлхийн эдийн засагт дахиад том өөрчлөлт гарах байх. Тэр нь юу вэ гэхээр нэгдүгээрт, АНУ-ын сонгуулийг харах хэрэгтэй. Трамп ерөнхийлөгч дахин сонгогдох уу.

Одоогийн байдлаар шаанс нэлээн өндөр байх шиг байна. Эсрэгээр АНУ-ын Ардчилсан намаас ерөнхийлөгч гарах уу гэдэг нь анхаарал татаж байна. Хоёрдугаарт, Хятадын дотоодын эдийн засгийн бодлого тодорхой хэмжээгээр зөөлрөх магадлалтай болов уу гэж бодож байгаа. Яагаад гэвэл худалдааны дайн сүүлийн хоёр жил явагдаад Хятадын эдийн засаг нэлээн сульдсан.

Хэд хэдэн хүчтэй цохилт авсан. Тэгэхээр тодорхой зүйл нь юу вэ гэхээр Хятадын эдийн засаг Америктай энэ тэнцүү тэрсэлдэх боломж ховор байна уу даа.

Ялангуяа, өндөр технологийн хүрээнд ийм боломж ховор. Тийм учраас Хятад дотоодын нөөц маш ихтэй учир түүнийгээ ашиглаж байна. Мөн эдийн засгийн өсөлтөө нэмэгдүүлэхийг хичээж байна.

Гэхдээ яваандаа худалдааны дайныг зогсоох шийдвэр гаргах болов уу гэж харж байгаа. Ингэх юм бол Хятад, дэлхийн эдийн засагт ч эерэг нөлөө үзүүлнэ. Энэ бол цэвэр улс төрийн шийдвэр учир хоёр улсын төрийн тэргүүн тохиролцох л юм бол асуудал шийдэгдэнэ гэсэн үг.

Дараагийн нэг том асуудал бол Япон түүхэндээ байгаагүй эдийн засгийг сэргээх бодлого хэрэгжүүлэхээр бэлдэж байна. Ерөнхий сайд нь тийм төлөвлөгөө бэлдэж байгаа юм билээ. Япон саяхан дотоодын татвараа нэмэгдүүлээд өрөө дарах талаасаа арга хэмжээ авсан.

Одоо эргээд эдийн засгаа тэлэх бодлого хэрэгжүүлэхэд бэлэн болоод байна. 2020 онд олимп болно. Энэ нөлөөллүүдийн хүчээр эдийн засаг нь босоод ирэх юм бол Хятадын эдийн засагт эерэг нөлөө үзүүлнэ. Үүнээс гадна мартаж болохгүй нэг зүйл бол хөгжиж байгаа орнууд, тэр дунд Энэтхэгийн нөлөө нэмэгдэж байна. Энэтхэгийн дундаж анги хүчээ авч хөрөнгөжиж байна. Иймээс Энэтхэгийн эдийн засгийн өсөлт дэлхийн эдийн засагт шинэ мотор болж магадгүй гэсэн яриа байна. Энэ бүгдийг аваад үзвэл 2020 оноос хойш дэлхийн эдийн засагт дахин том өөрчлөлт гарахыг үгүйсгэхгүй.

Манай эдийн засаг Ази.Номхон далайн орнуудтай нэлээн ойрхон, уялдаатай байгаа учир энэ орнуудын эдийн засаг сэргэвэл манайд эерэг нөлөө үзүүлэх болов уу гэсэн хүлээлттэй байна.

-Валютын нөөц тогтвортой түвшинд байгаа боловч ам.долларын ханш тасралтгүй өссөөр ирлээ. Ер нь-урт хугацаанд энэ хамаарлаас яаж гарах вэ?

-Ер нь валютын ханшаас хамааралгүй эдийн засаг гэж дэлхийд байхгүй. Бүгд л хамааралтай. Монгол Улс бусад орноос нэг их ялгаа байхгүй. Манай нэг онцлог гэвэл дэлхийтэй хийдэг манай улсын худалдааны хэмжээ ДНБ-ээсээ давдаг. Үүний муу тал ч бий, сайн тал ч байгаа.

Муу тал нь валютын ханшны эрсдэлд амархан ордог. Цаашид экспортын хэмжээ нэмэгдээд, тодорхой хэмжээгээр дотоодод бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг болоод ирсэн ч валютын ханшийн нөлөө айхавтар багасахгүй. Бид дэлхийн санхүүгийн зах зээлийн нэг хэсэг болчихсон.

Манай Засгийн газар, хувийн компаниуд дэлхийн санхүүгийн зах зээлээс мөнгө зээлдэг, буцаад төлбөрөө хийдэг, манай зарим бараа дэлхийн зах зээлд гарч байна. Энэ бүхнээс харахад валютын хамаарал төдийлөн багасахгүй болов уу гэж бодож байна. Харин эсрэгээр энэ хамаарлыг зөвөөр ашиглах гарц харагдаж байна. Энэ нь юу вэ гэвэл Монголын компаниудын дийлэнх нь дотоодын зах зээлд анхаарч ажиллаж байсан.

Гэхдээ манай дотоодын зах зээл тийм том биш. Тиймээс манай компаниуд гадагш хөрөнгө оруулалт хийж эхэлж байна. Малайз, төв Ази руу ч юм уу. Энэ бол зөв чиглэл гэж харж байна. Манай эдийн засгийн сул байдал нь эсрэгээр компаниудыг гадагш гарах давуу тал болгож байна. Үүний тулд боловсон хүчин шинэчлэгдэх ёстой.

Дотоодын хөрөнгө оруулалт улам сайжрах шаардлагатай. Бид технологи, мэдлэг, боловсон хүчин гэх зэргээр маш их зүйлийг сурах хэрэгтэй байна.

Ер нь зах зээлийн шилжилтийн эхний үе дуусаж байгаа болов уу гэж харж байгаа. Эхний үе гэдэг нь 1990-ээд оноос юу ч мэдэхгүй зах зээлд орсон. 2000 оны эхээр дэлхийн зах зээл гэж ийм юм байдаг юм байна гэж анхны ойлголтыг авсан. 2020 оноос хойш дэлхийн зах зээл рүү хүчтэй интеграци хийж эхэлж байна.

2020 оноос дэлхийн зах зээл дээр идэвхтэй ажиллах, дайчин байх тал руугаа шилжиж байгаа болов уу гэж харж байна. Дэлхийн зах зээлээс айх зүйл байхгүй. Маш сайн ашиглах хэрэгтэй. Хямд хүүтэй нөөц байгаа бол тэндээс нь зээлэх, хүн ам ихтэй зах зээл байвал тийшээ нь орох хэрэгтэй. Ингэж байж улс орон өөрөө хөгжинө. Манайх асар том хоёр зах зээлийн дунд байна.

Өндөр хөгжилтэй, технологитой Япон, Солонгос дэргэд байна. Энэ болгоныг ашиглах хэрэгтэй. Манай компаниуд дэлхийн зах зээлийн бүх стандартыг нэвтрүүлж байна. Үндсэндээ 30 жил сурлаа. Одоо дипломоо аваад ашиглах цаг болсон. Мэдээж эрсдэл бий. Эрсдэлгүй бизнес, ажил амьдрал гэж байхгүй. Давж гарах ёстой.

Эх сурвалж: Өдрийн сонин

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (3)

  • 555
    УЛС ОРНЫГ ЗӨВ УДИРДАХАД НЭЭХ УХААН ХЭРЭГГҮЙ...ГОЛ нЬ ХҮСЭЛ ЗОРИГ БХ ХЭРЭГТЭЙ...ДЭЭ...ИХ УХААН УЛСЫГ ИДЭЖ УУХ ЗЭВСЭГ БОЛГООД БНА...ХАРВАРД ТӨГССӨН ЁОК АРАЙ Л УЛС ОРНЫГ ХӨМӨРЧИЛГҮЙ ДАРААГИЙН ХҮНДЭЭ АЖЛАА ӨГЛӨӨ...
    2019 оны 12 сарын 04
  • Сонгууль ойртжээ
    Ийм үг соц үед ч хэлдэг байсан.Нам бүр хэлсэн.Солонго барих гэж яваа ард түмэн шиг л байна.
    2019 оны 12 сарын 03 | Хариулах
  • Зочин
    Хм жёнко хүүк гэх мэт толгой муутай поп нөхдөөр удирдуулхаар урагшлахад нилээд хүнд бна. Энэ тэнэгүүдээсээ салах юмсан.
    2019 оны 12 сарын 02 | Хариулах
    • 555
      УЛС ОРНЫГ ЗӨВ УДИРДАХАД НЭЭХ УХААН ХЭРЭГГҮЙ...ГОЛ нЬ ХҮСЭЛ ЗОРИГ БХ ХЭРЭГТЭЙ...ДЭЭ...ИХ УХААН УЛСЫГ ИДЭЖ УУХ ЗЭВСЭГ БОЛГООД БНА...ХАРВАРД ТӨГССӨН ЁОК АРАЙ Л УЛС ОРНЫГ ХӨМӨРЧИЛГҮЙ ДАРААГИЙН ХҮНДЭЭ АЖЛАА ӨГЛӨӨ...
      2019 оны 12 сарын 02
iШинэ мэдээ
Зам ашигласны төлбөрт иргэдийн саналыг тусгах чиглэл өглөө 25 минутын өмнө Сэргээш хэрэглэсэн бөхөд Хэнтийчүүд "ХААН ШОНХОР" өгчээ 34 минутын өмнө Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд УИХ-д нэр дэвших 5 хувийн квот хүслээ 58 минутын өмнө Автозам ашигласны хураамжийг НИТХ-аар дахин хэлэлцүүлэх чиглэл өглөө 1 цаг 20 минутын өмнө "Эрдэнэт" үйлдвэр, Хөгжлийн банкны хэргийн нотлох баримтыг бүрэн, шуурхай олж чадахгүй байна" 1 цаг 40 минутын өмнө Codelco 2028 он хүртэлх хөтөлбөрийн хөрөнгө оруулалтаа 20 хувиар танана 3 цаг 39 минутын өмнө Ким Жөн Унтай маш сайн харилцаатай байгаа хэмээн мэдэгджээ 3 цаг 50 минутын өмнө УИХ дахь МАН-ын бүлэг, АН болон ШИНЭН-ын зөвлөл хуралдана 4 цаг 5 минутын өмнө Д.Эрдэнэбаатар: Хүн улсын соёлын өв дэлхийг “цочоож” эхэлсэн нь тодорхой боллоо 4 цаг 13 минутын өмнө Цасан шуурга шуурч, хүйтний эрч чангарна 4 цаг 34 минутын өмнө Х.Баттулга: Ардчиллыг хэн нэгэн суут хүн, хэсэг бүлэг зоригт хүмүүс авчраагүй 4 цаг 44 минутын өмнө Жолооч нар автомашинтай жагсаал зохион байгуулна 4 цаг 51 минутын өмнө Хөгжилгүй гэсэн гайхшралд өгөх нэг тайлбар 5 цаг 33 минутын өмнө "Moon Dance" хамтлаг гурав дахь удаагаа Дэлхийн аваргын цомын эзэн боллоо Өчигдөр 13 цаг 58 минутад Монгол Улс бүс нутгийн эрчим хүчний интеграцид бодитой оролцох боломж бүрдэв Өчигдөр 11 цаг 07 минутад С.Лувсангомбо: Түүхэн барилга байгууламжаа хадгалж, хамгаалах тал дээр анхаарч ажиллахыг хүсье Өчигдөр 09 цаг 41 минутад Амьдралын хэв маягт тань өөрчлөлт хийж чадах 5 ном Уржигдар 15 цаг 14 минутад Парисчууд тэтгэврийн шинэчлэлийг эсэргүүцэн жагсжээ 2019-12-06 16:20 Сурагчид Шүд угаалтын аваргаа шалгаруулахаар өрсөлдөж байна 2019-12-06 16:11 Х.Галымбек: Хүхрийн хэмжээ одоогийнхоос 16 дахин өсч байж аюул учруулна 2019-12-06 15:44 Л.Энх-Амгалан: Том мажоритари тойрогт 26 хүн дугуйлах өөр хувилбар бий 2019-12-06 15:31 Пауэрлифтингийн дэлхийн аварга Э.Содномпилжээг “Нийслэлийн хүндэт иргэн”-ээр өргөмжлөв 2019-12-06 14:43 Ч.Содномцэрэн: 26 мандаттай нэг тойрогт 900 гаруй нэр дэвшигч саналын хуудсанд бичигдэнэ 2019-12-06 14:34 Мисс М.Цэвэлмаа "Дэлхийн мисс 2019"-ын шилдэг 20-д багтжээ 2019-12-06 14:20 Б.Гүнбилэг: Хэнтийн хүн ам Булганаас 18 хувиар илүү, мандат нь гурав дахин их байна 2019-12-06 14:03 Хууль, шүүхийн байгууллага, улс төрийн намууд авилгад хамгийн их өртсөн байгууллагаар нэрлэгджээ 2019-12-06 13:55 В.Наранцэцэг: Тэмбүү далд хэлбэртэй байх тул шинжилгээ өгөх хэрэгтэй 2019-12-06 13:33 Ирэх Мягмар гаригаас эхлэн Богд уул руу автобус явуулна 2019-12-06 13:22 Сэтгүүлчдийн онц их хурал хуралдуулах Түр хороог байгуулжээ 2019-12-06 13:11 Б.Махбалын шүүх хурал энэ сарын 13-ныг хүртэл хойшиллоо 2019-12-06 13:02 “МАН гэр хороололд засаглаж чаддаггүй” 2019-12-06 12:00 Ач буяныг нь хүртчихээд АРДЧИЛЛЫГ зүхэж суух ч гэж дээ 2019-12-06 10:48 УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийн төслийг чуулганаар хэлэлцэнэ 2019-12-06 10:32 Монгол Улс бүс нутгийн эрчим хүчний интеграцид оролцох боломж бүрдлээ гэв 2019-12-06 10:27 Нийслэлд хөрсний бохирдол буурахгүй байна 2019-12-06 10:20 "Газпром" Монголоор дайрах хийн хоолойн маршрутыг хагас жилийн дотор гаргах ёстой 2019-12-06 10:05 Ц.Ганцэцэг: Тэтгэврийн даатгалын шимтгэлээ сарын 42000 төгрөгөөр тооцож нөхөн төлнө 2019-12-06 09:57 ЗТХЯ-ны ТЗУГ-ын дарга асан Б.Махбалын шүүх хурал өнөөдөр болно 2019-12-06 09:44 Машин жолоодоод баригдсан хүүхдүүд удаа дараа хулгай хийснийг тогтоожээ 2019-12-05 17:30 Ч.Содномцэрэн: Туршилтаар УИХ-ын сонгуулийн саналын хуудас дөрвөн хуудас болсон 2019-12-05 16:58 Оны эхний 10 сард Хятад улс Монголд 662 сая долларын эрчим хүч нийлүүлжээ 2019-12-05 15:38 ЗТХЯ-ны нэрээр иргэдийг БНСУ руу явуулна хэмээн залилах явдал гарч болзошгүйг анхаарууллаа 2019-12-05 15:27 10-12 насны хүүхдүүд автомашин жолоодож хөдөлгөөнд оролцоод баригджээ 2019-12-05 15:17 Д.Сүхбаатарын талбайд “Бидний хот” сэдэвт мөсөн хотхон байгуулах уралдаан зарлагдлаа 2019-12-05 11:31 ХАА-н салбарт 7.9 тэрбумын хөрөнгө оруулалт, дэмжлэг үзүүлнэ 2019-12-05 11:14 Ж.Бат-Эрдэнэ: ЖДҮ-ийн зээл жинхэнэ эзэддээ хүрч чадахгүй байгаа нь ил тод биш байдалтай холбоотой 2019-12-05 11:00 Б.Махбалд холбогдох эрүүгийн хэрэгт бүх насаар нь хорих ял төлөвлөжээ 2019-12-05 10:45 "Өвлийн идэш" махны өргөтгөсөн худалдаа эхэллээ 2019-12-05 10:28 Энэтхэгийн Засгийн газрын 2020-2021 оны тэтгэлэгт хөтөлбөр зарлагдлаа 2019-12-05 10:19 "Эмэгтэйчүүдийн улс төрийн оролцоог дэмжих нь ардчилалын төлөвшилд чухал" 2019-12-05 09:55
iШинэ мэдээ
ЦААШ ҮЗЭХ
iРедакцийн сонголт
Top