x

Алагчлал улсын эдийн засгийг алдаг!

Нэг их урт нэртэй франц хүн байсан; Мари Жан Антуан Николя де Карита маркиз де Кондорсе (Marie Jean Antoine Nicolas de Caritat, marquis de Condorcet) гэдэг. Энэ хүн хожим нь “Соён гэгээрэл” хэмээн нэрлэгдэх болсон түүхийн эрин үеийг эхлүүлсэн манлайлагчдын нэг.

Эхлүүлсэн эрин үеийнхээ анхны золиос болсон хүн. Соён гэгээрлийн эрин үеийг хүчирхийллээр эхлүүлчихсэн Францын хувьсгалд, тэрбээр оролцож явтлаа хувьсгалын эсэргүү гэгдэн толгойгоо авахуулах болж, эрхэмлэж явдаг тэргүүнээ яргачны гарт өгөхгүй гэхдээ хор ууж амиа хорложээ.

Товчоор Николя де Кондорсе гэгддэг энэ эрхэм, хүн төрөлхтөн оюун ухааныхаа хүчээр хөгжиж дэвших болно хэмээх өөдрөг үзлийг тунхаглаад, түүнийгээ түгээж байсан юм.

Одооны сэхээтнүүдэд энэ үзэл санаа мэдээжийн байдаг л зүйл мэт санагдах байх л даа. Харин тухайн үедээ, өдгөө Илон Маск “Гариг хоорондын хүн төрөлхтөн бий болно” хэмээн зарлаж байгаатай адилхан Кондорсегийн үзэл санаа олныг гайхуулж байжээ. 

Кондорсе, хүн төрөлхтөн хөгжил дэвшилд хүрэхэд оюун ухааны хүчээс гадна бас нэг чухал хүчин зүйл нь; хүмүүн бие биеэ алагчлахгүй, ялгаварлахгүй байх ёстой, хүн бүр тэгш ижил эрхтэй байх ёстой гэсэн. Уг нь тэр өөрөө бусад шигээ ихэрхвэл ихэрхэж болохоор язгууртан гаралтай “жинхэнэ дээдэс” байсан юм шүү! 

Ангийнх нь язгууртнууд, доодсыг дээдэстэй адилхан ухаантай, чадвартай гэх түүний үзлийг ихэд тохуурхдаг байв. Францын хувьсгалаар боссон ”доодос”- ын хүчирхийлэл цадигаа алдахад тэд түүнээс ёстой нэг амыг нь асуусан гэдэг.

Гэсэн хэдий ч Кондорсе, өөрийг нь хүчирхийлж буй хэрэг явдлыг уужим сэтгэлээр тунгаан бодож, “доодос”-ын хөөрөл цаг зуурын үзэгдэл төдий, урт хугацаандаа хүний оюун ухаан аливаа хэлбэрийн мунхаглалыг дийлж таараа хэмээн итгэсээр нас нөхчсөн.

Түүний зөв байсныг өнөөгийн баруун Европын хөгжил дэвшил харуулдаг. Баруун Европ, нийтийн өмнө хүн цаазалж “зугаацдаг” байсан “талибан” маягийн Европтой харьцуулахын аргагүй хүмүүнлэг, дэлхийн зовж зүдрэгсэд тэнд цагаачлан очиж амьдрахыг хүсдэг газар болжээ.

Иргэдээ алагчлан үздэг, ялгаварлан гадуурхдаг улс хөгжиж чаддаггүй. Түүнийг ухаарсан Авраам Линкольн өмнөдийн боолчлох ёсны эсрэг дайн зарласан, Жон Кеннеди арьс өнгөөр ялгаварлах ёсыг халсан. Эдгээр алхам бүр АНУ-ын эдийн засгийн өсөлтөд сайнаар нөлөөлж байсан юм.

Майкл Жексон боол байсан бол, арьсны өнгөөрөө гадуурхагддаг байсан бол Америкийн экспортыг нэмэгдүүлэхэд өөрийн хувь нэмрээ оруулж чадахгүй байсан билээ.

Ялгаварлан гадуурхах явдал эдийн засагт муугаар нөлөөлдгийг, даацтай судалгаа хийн нотолсон хүн бол Перугийн эдийн засагч Эрнандо де Сото юм.

Нийгмийн нэг хэсэг гишүүдээ дорд үзэн ялгаварлан гадуурхсан улс ядуурлын гинжинд хүлэгддэг. Яагаад гэхээр ялгаварлан гадуурхахуйд өртсөн иргэд нь “сүүдрийн эдийн засаг дор нуугдаж” хөрөнгийн чөлөөт урсгалыг боодог. Түүнээс болоод байнгын хөрөнгө оруулалтын хомсдолд орох тул улсын эдийн засгийн өсөлт зогсож архаг ядууралд нэрвэгддэг. Үүнийг л “ядуурлын гинж” гээд байгаа юм.

Эрнандо де Сотогийн онолыг Монголын хөрсөн дээр буулгаж хөрвүүлэх аваас хашааны газрын эзэд болох гэр хорооллыхныг дорд үзсэнээс асар их хэмжээний активийн “зээлжих зэрэглэл” унаж эдийн засгийн эргэлтэд орох чадвараа алдсан. Үүнийг дагаад хүн амын бараг 60 хувь нь байнгын орлогын хомсдолд автахуйд эдийн засаг дахь нийт эрэлт тэнцвэрийн цэгээсээ ямагт доор байхад хүрсэн. Монголын эдийн засаг Хятадын зүгээс авах нүүрс, зэс, төмрийн хүдрийн үнээс дүүжигнэн амь зогоодог учир ийм бөлгөө.

Ийнхүү ялгаварлан гадуурхах “индекс” нь өндөр байх тусмаа тухайн улсууд ядуу байдаг зүй тогтолыг нээсэн Сотогийн нээлт Кондорсегийн зөв болохыг дахин нотолсон. Ялгаварлалыг арилгаснаар үндэсний баялгаа аривжуулан эдийн засаг, улмаар нийгмийн хөгжил дэвшилд хүрдэг тухай үзэл санаа хөгжлийн эдийн засгийн онолын гол суурь болоод буй.

Капитализм ялгаварлан гадуурхах явдлыг зайлуулсаар урагшилж чадсан цорын ганц нийгмийн тогтолцоо. Бизнест халтай учраас капитализм ялгаварлан гадуурхахыг тэвчдэггүй юм. Америкийн капитализм боолчлол, арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах явдал бизнест нь хортой байгааг ухаарсан учраас л халсан юм.

Капитализмаас бусад бүх нийгмийн хэлбэрүүд алагчлал, ялгаварлан гадуурхалт дээр тогтдог. Социализм чинээлэг иргэдээ ялгаварлан гадуурхаж устгадаг, фашизм бусад үндэстнийг дорд үздэг, нацизм еврейчүүдийг дайсагнадаг, феодализм тариачдыг мөлждөг, хожуу үеийн боолын нийгэм (Америк,Өмнөд Африк гэх мэт) хар арьст иргэдээ арьс өнгөөр нь ялгаварлан дарангуйлдаг юм.

Эдгээр нийгмүүд бол Айн Рэндийн нэрлэсэнчлэн омогчлох төрлийн нийгмүүд. Ийм нийгэм гишүүдээ, оногдож буй эрх мэдлээр нь эрэмбэлдэг. Хэн их эрх мэдэлтэй нь дээдэс гэгдэж, эрх мэдэлгүй бусад нь доодос болдог ёстой.

Феодализмын үед эрх мэдэлтэй дээдсээ “язгууртан”, эрх мэдэлгүйгээ “харц албат” гэнэ. Социализмын үед дарга нар, хөдөлмөрчид гэж хуваагдана. Нийгмийн шатлахуйн жагсаалтын тэргүүнд намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга, удаад нь улстөрийн товчооны гишүүд, тэгээд төв хорооны гишүүд гэх мэт доошилсоор хөдөлмөрчин ангид хүрнэ.

Харин капитализм, зөвхөн капитализмын ноён нуруу нь нийгмийн гишүүдээ үндэсний баялаг бий болгоход оруулсан хувь нэмрээр нь эрэмблэн жагсаадаг. Билл Гейтс,Стив Жобс...Стивен Спилберг, Майкл Жексон гэж эрэмблэгдэн жагсахдаа үндэсний орлогод оруулсан хувь нэмрээрээ жагсаж байгаа юм.

Эрх мэдлээр эрэмбэлдэг нийгэмд албан тушаалын түвшин, түүний сүр хүч чухал байдаг бол орлогоор нь эрэмбэлдэг нийгэмд нийгмийн баялгийг бүтээхэд оруулсан хувь хэмжээ, түүний үр ашиг гол нь аж. Тийм учраас социализм зэрэг омогчлох төрлийн нийгмээс капитализм хол илүү рационал байдаг.

Эрх мэдлээр эрэмблэх нийгэм дэх хамгийн золгүй явдал нь эрх мэдлийн шатлал хэчнээн дээшлэх тусам тэр этгээд өөрийгөө “ухаантай” гээд бодчихдог. Үнэнхүү тэнэг атлаа өөрийгөө “ухаантай” хэмээн итгэчихсэн язгууртан, дарга нараар тийм нийгэм дүүрчихсэн байдаг. Өнөөдөр манайд яг л ийм байна.

Сая УИХ-аар, гэр хорооллын иргэд угаартсан хэрэг явдлыг хэлэлцэх үед, манай дээдсийн тэнэглэл, мунхаглал эрээ цээрээгээ алдах түвшинд хүрчихжээ гэдэг нь их тодорхой харагдлаа.

Төрийн зүгээс иргэддээ сайжруулсан түлш тараахдаа уутан дээр нь “шахмал түлш нь бүх төрлийн зууханд таарна” хэмээн тодоор биччихсэн, өөр ямар нэгэн заавар, анхааруулга өгөөгүй байдаг. Тэгээд л иргэд шууд хэрэглэсэн. Гэтэл осол болсон.

Тэгтэл шадар сайд Ө.Энхтүвшин хэзээний л догь, ухаантай царайлан “...тархин дахь утаагаа арилга...” гэж лүндэгнэж байх юм. Өгсөн заавраар нь хэрэглэсэн гэмгүй хүүхэд, томчууд амиа алдчихсан байгаа юм шүү дээ! 

“Ийм “ухаантай” дээдсийг харахад л доодсын бослогыг ойлгож болно” хэмээн Кондорсе хэлсэн гэдэг. Үнэндээ ангийн тэмцэл мэмцэл ч биш, дээдсийн харанхуй байдал, мунхаг ихэрхэл нийгмийг хагаралд хүргэж байдаг.

Шадар сайд Ө.Энхтүвшин ганцаараа ч гэр хорооллыг дорд үзээд байгаа юм биш. Бидний социализмын үеэсээ өвлөж авсан соёл юм. Ангич үзлийн “үр төл” явж байгаа нь энэ. Энэ алагчлал л хүний аминд хүрч байна, гэр хорооллыг ядууруулсаар байна, улсын эдийн засгийг алсаар байна, нийгмийн хөгжил дэвшлийг саатуулсаар байгаа билээ! Үүнийг ойлгох хэмжээний боловсрол дарга нарт хэрэгтэй байна! Соён гэгээрэл хэрэгтэй байна! 

Э.Бат-Үүл /baabar.mn/

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (2)

  • Баярт (202.9.42.125)
    Маш зѳв дүгнэж хэлсэн байна монголоор дүүрэн тэнгэр ширтсэн ихэмсэг дээрэлхүү зантай биеэ тоосон тэнэг дарга нэртэй утсан хүүхэлдэйнүүдтэй боллоо
    2019 оны 10 сарын 23 | Хариулах
  • Баярт (202.9.42.125)
    Маш зѳв дүгнэж хэлсэн байна монголоор дүүрэн тэнгэр ширтсэн ихэмсэг дээрэлхүү зантай биеэ тоосон тэнэг дарга нэртэй утсан хүүхэлдэйнүүдтэй боллоо
    2019 оны 10 сарын 23 | Хариулах
iШинэ мэдээ
Ерөнхий сайд аа, АТГ, УЕПГ Таны “Ажлын алба” биш! 29 мин Цахилгааны 1.05 сая тоолуурын 855.1 мянгыг нь ухаалаг тоолуурт шилжүүлжээ 40 мин Ц.Идэрбат: Тариалан эрхлэгчдэд олгох хөнгөлөлттэй зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлнэ 59 мин Нөмрөгийн түймрийн хохирлын үнэлгээг хуулийн байгууллагад шилжүүлжээ 1 цаг 6 мин Агаарын бохирдлыг бууруулах эрчим хүчний хэмнэлттэй, дулаан хуримтлуурын технологийг иргэдэд танилцуулна 1 цаг 17 мин Г.Ганбаатар: Засгийн газрын өр 16 тэрбум ам.долларт дөхсөн нь цаашид анхаарах ёстой маш том дохио 1 цаг 27 мин Монгол Улс ба НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн хамтын ажиллагааны 2028-2032 оны хүрээг хэлэлцэв 14 цаг 54 мин “Евро-3” болон түүнээс дээш стандартын АИ-92 автобензиний үнийг 1000 хүртэл төгрөгөөр бууруулна 15 цаг 12 мин Юун Ялта, юун дэлхийг хуваах! 15 цаг 42 мин Шөнийн автобус 22:00-02:00 цагийн хооронд үйлчилж байна 15 цаг 48 мин Ж.Баярмаа: Гэмт хэрэгт холбогдсон төрийн өндөр албан тушаалтнуудаас байнга хариуцлага нэхэх нь чухал 15 цаг 53 мин Засгийн газар: Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон цөөлнө 16 цаг 37 мин ТББХ Ерөнхийлөгчийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг дэмжлээ 16 цаг 50 мин З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 23 цаг 7 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 23 цаг 19 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 23 цаг 36 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 23 цаг 44 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 23 цаг 47 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 23 цаг 52 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 23 цаг 57 мин
iИх уншсан
Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... Юун Ялта, юун дэлхийг хуваах! З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүд... УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа Улаанбаатарт өдөртөө 4 хэм хүйтэн Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн
Top