x

Ирэх хаврын ерөнхийлөгчийн сонгуулиас эхэлцгээе...

Аливаа юм тартаг руугаа ойртох тусам далд байсан муу муухай бүхэн гадагшлан ил гарч ирдэг. Хүмүүсийн харилцаан дээр ч далд хадгалагдан явсан үл нийцэл, дотроо бие биенээ зөвшөөрч чаддаггүй атаа хорсол, алив муухай чанарууд нь гадагш тэсрэн гарч ирж, дотоод үнэн төрх ил болдог шүү дээ. Энэ бүхний эцэст харилцаа ч цэвэршин чөлөөлөгдөж, баглаж хүлж байсан хүлээсээс ангижрах сайны үртэй байх нь сонин.

Энэ бол хамгийн муу муухай, хүнд үеэ өнгөрөөсний дараа байдал үргэлж сайжрах боломжууд руу эргэдэг гэсэн энгийн логик. Улс орон ч ялгаагүй.

Бидний байдал муудаад удлаа. Одоо яаж сайжруулах арга замаа хайцгаан бужигналдаж байна. Яагаад гэвэл бидэнд үргэлж ийм муу байх эрх байхгүй. Өнгөрсөн хугацаанд Засгийн газрууд маань дандаа гал унтраах буюу түр аргацаах арга замуудыг сонгож иржээ. Одоо цаашид аргалаад яваад байх боломжгүй болсон гэдгээ ойлгох хэрэгтэй байна.

Бидэнд бензин байхгүй байна. Байдаг болгохын төлөө аль 35 жилийн өмнөөс ажиллах ёстой байв. Гэвч тэгээгүй. Бид ганцхан улс төрөөр л наадаж, тэрэндээ ард түмнээ татан оролцуулж, “саарал ордон” гэх ганц театрын үзэгчид нь байж ирэв. Энэ байдал маань орчин цагийн монгол орныг аж үйлдвэргүй, хөгжилгүй, хүн ард нь ажилгүй улс болгон хувиргажээ.

Хэдхэн жилийн өмнөөс л гаднаас зээл авч эхлүүлсэн газрын тосны ганц үйлдвэр маань ашиглалтад орох яагаа ч үгүй явж байна. Одоо бид яах ёстой вэ. Амьдрал үргэлжилнэ. Ахиад дараагийн төслөө бодох, эхлүүлэх арга замуудыг хайх хэрэгтэй бус уу.

Эрчим хүчний хараат байдлаас гарахын тулд яг одоо дараагийн хоёр дахь, гурав дахь төслүүдээ бодох цаг байтал манай хип хоп Засгийн газар нэг ч том төсөл эхлүүлэхгүй гэдгээ улаан цайм зарлаж, уул овоо тахин, найр наадам зарлан улам мунхаруулах бодлогоор биднийг угааж байна.

Үнэндээ манай төрд боддог биш чалчдаг улстөрчид битүү шигжээ. Бодлогын хүмүүс гарч ирдэггүй. Бид тэднийг сонирхдоггүй. Сонсдоггүй. Сонгодоггүй. Бид улсынхаа хамгийн худалч, хамгийн ичгүүргүй алиалагчдыг сонгодог.

Бидэнд баялаг байна. Гэвч бодлого байхгүй байна. Бодлогын залгамжгүй засаглалыг бодлоготой гэж хэлэх үндэслэл байхгүй юм. Одоо энэ хэвээрээ урагшлах боломжгүй боллоо. Яах ёстой вэ гэдгээ бодож боловсруулах, хөгжлийн шийдлүүдээ зарлах, түүнийгээ хамгаалан авч явах чадамж бүхий Төр засаг хэрэгтэй байна. Эх орондоо элэгтэй удирдагчид үгүйлэгдэж байна.

Юм хийж байгаагаа алагчлалгүйгээр, ав хомрогогүйгээр дэмждэг, хөрөнгө оруулагчдаа одонгоор биш бодит хөшүүргээр тэтгэдэг ухаалаг Төр хэрэгтэй байна. Цаанаа эзэдтэй цахим троллуудын аясаар ханарч байдаг сул дорой засаг энэ улсад хэрэггүй. Тиймээс, ирэх хаврын ерөнхийлөгчийн сонгуулиас өөрчлөлтөө эхэлцгээе. Улс төржсөн, улс төрөөс өөр сэдэв гаргаж тавьдаггүй, монголдоо, монгол хүндээ найддаггүй улс төрийн хүчнээс татгалзцгаая.

Монголын заяандаа итгэдэггүй байж “Монгол хүний заяаг дуудаж” попордог улстөрчдийг явуулцгаая. Өнөөдөр бид дотоод биш гадаад хүчин зүйлд илүү найддаг нөхдүүд намтөрийн толгойд байвал улс орны бодлого яаж хэлтийдэг гэдгийг яс махандаа тултал мэдэрч байна. Ингэж бичлээгээд хэн тоох юм гэж зарим хүйтэн сэтгэлтнүүд бодож байгаа байх. Гэхдээ ийм байхаас бид залхаж байна. Тиймээс одоо хамаг хүчээ дайчлан өөрчлөхөөс өөр гарцалга. Ирээдүй үеэ ийм улс оронд амьдруулахгүйн төлөө зүтгэхээс өөр зам байхгүй. Өнөөдөр бид улс орон даяараа шатахуун түгээх газруудаа бүчин шавааралдаад, хоорондоо зодолдож байна.

Төрсөн сумын маань жижигхэн колонкийн түгээгч ах Наранбаатарын хэлснээр энэ улс оронд “дайн” болж байна. Тийм ээ, түүний үг үнэн. Орос–Украины дайн манайд шатахууны хараат байдлаар дамжаад нэгэнт ороод ирчихлээ. Хэчнээн худал хуурмагаар олон түмнийг сатааруулавч цаашид юмны үнэ улам өсөж, бидний амьдрал хүндэрнэ гэдэг тодорхой боллоо.

Энэ дайн лавтайяа 2026 оныг дуустал үргэлжлэхээр харагдаж байна. Одоо тэдний гол талбар нефть болчихоод байна шүү дээ. Орос өөрөө Беларусь, Казахстанаас түлш авч эхэлсэн.

Цаашид манайд ямх ямхаар шатахууны үнэ шаталж өснө. Баригдаж байгаа газрын тосны үйлдвэр маань ирэх жил ашиглалтад орохгүй. Тийм болохоор бензинээр дамжин орж ирсэн дайны сүүдэр монголчуудын амьдралд гүн гүнзгий дарамт болон сууж авна. Одоо энэ хэмнэл нэгэнт эхэлсэн. Зугтах газар байхгүй. Гэтэл манай Засгийн газар ард түмнээ манартал нь наадамдуулж, татвар төлөгчдийн мөнгөөр улс даяар фестивалиуд зохион байгуулан дэвхцүүлж, нийтээр нь гөлөмцүүлэх бодлого явуулсаар зуныг барж байна.

Бид хэрсүү чанараа хэсэг бусгаараа алдан хөлчүүрэлд автаж, улс орноо гэх үндсэн дархлаагаа аажим аажмаар алдсаар энэ хүрлээ. Бидний хамгийн гол гуниг үүнд л оршиж байна. Биднийг бие биедээ хайргүй болгов. Бие биедээ итгэдэггүй болгов. Хайр, итгэл хоёроо алдсан ард түмэн яаж нэг нэгнээ тасар татаж иддэг гэдгийг одоо бид амсаж явна.

Энэ дампуу байдлаас гарах эхний алхам бол бид ирэх жилийн сонгуулиас эхлэн сонголтоо чанаржуулах явдал юм. Энэ улс орныг бодлогын хүмүүс авч явах болохоос энд тэндэхийн эрээвэр хураавар галзуучууд авч явахгүйгэдгийг харлаа, үзлээ...

Потенциалгүй засаглалын хямрал бүх түвшинд нүүрлэчихлээ шүү дээ. Зунжин очиж талхалсан сум, орон нутгуудаа л эргэж нэг хараад үзээрэй...

Нийтлэлийн эхэнд дурьдсан санаагаа ахин давтаж хэлье.

Сүйрэл эсвэл туйлдалтын цэг дээр бүх муу муухай ил гарч, систем хууран мэхлэлтгүйгээр "нүцгэн үнэн"-тэйгээ нүүр тулдаг нь нийгэм, эдийн засгийн гүн хямралын үндсэн шинж нь юм.

Мөн хэлсэнчлэн, биднийг хууран мэхэлж ирсэн аргацаах арга замууд шавхагдаж, улс орон "тартагтаа тулсан" энэ мөч хэдийгээр хамгийн хүнд, хохиролтой үе боловч нөгөө талаар хуучин тогтолцоог нурааж, шинэ суурийг зөв тавих хамгийн том боломж (Crisis is an opportunity) болгож хувиргахын төлөө зүтгэцгээх цаг мөнөөс мөн. Монгол улс сүүлийн 35 жилийн турш аж үйлдвэржилт, дотоодын үйлдвэрлэлийг дэмжих бодлогоо орхигдуулж, зөвхөн улс төр, уул уурхайн түүхий эдийн экспортоос хамааралтай явсаар өнөөдөр эрчим хүч, шатахууны гүн хараат байдалд орсон нь үнэн. Одоогийн нөхцөл байдлыг өөрчилж, дараагийн шатны хөгжлийг эхлүүлэхийн тулд ухаалаг өөрчлөлтүүдийг хийх шаардлага нэгэнт ирээд байна. Хамгийн эхлээд сонголтоо чанаржуулъя. Бидэнд яарах шаардлага байна. Учир нь цаг минутаар хурдлан давхиж буй технологийн хурд биднийг хүлээхгүй.

Одоо...

Газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Эрдэнэбүрэнгийн УЦС, Бөөрөлжүүтийн цахилгаан станц зэрэг эрчим хүч, шатахууны төслүүдийг улс төрөөс хамааралгүйгээр шуурхай дуусгах шаардлагатай байна. Хил холболтын төмөр замууд болон ачаа тээврийн хуурай боомтуудыг барьж, экспортын гарцыг олон сувагтай болгох шаардлагатай байна. Түүхий эдээ (арьс шир, ноолуур, мах) зүгээр гаргах биш, дотооддоо эцсийн бүтээгдэхүүн болгох цогцолбор паркуудыг бодитоор ажиллуулах шаардлагатай байна. Газар зүйн хараат бус байдлыг даван туулах чадвартай мэдээллийн технологи, дижитал эдийн засгийг хууль эрх зүй, татвараар дэмжин босгож ирэх шаардлагатай байна. Засгийн газар солигдох бүрд төрийн бодлого өөрчлөгддөг ул суургүй байдлыг таслан зогсоож, 15-20 жилийн урт хугацааны тогтвортой хөгжлийн төлөвлөгөөг хуульчлах шаардлагатай байна. Хэрэглээг дэмжсэн импортын худалдаанаас илүүтэйгээр дотооддоо нэмүү өртөг шингээж буй үйлдвэрлэгчдэд маш бага хүүтэй, урт хугацаатай зээл, татварын хөнгөлөлт үзүүлэхшаардлагатай байна. Эцэст нь, сонгуулиар бэлэн мөнгө, халамж амласан улстөрчдийг биш, наашаа нахилзаж гарч ирээд бидэн рүү бөгсөө харуулдаг зуйгуул нохдыг биш, аж үйлдвэр, дэд бүтэц, ажлын байр амлаж буй бодлогын хүмүүсийг гаргаж ирэх шаардлагатай байна. Нийгмээрээ хуульч, эдийн засагч, сэтгүүлч болох биш, ирээдүйн үйлдвэрүүдийг авч явах инженер, техникийн нарийн мэргэжлүүдийн орон зайг үнэ цэнтэй болгох бодлогыг хийж хийж чадах мэргэшсэн улстөрчдийг гаргаж ирэх шаардлагатай байна.

Мөн бид өөрсдөө ажил хийдэг, хөдөлмөрлөдөг ард түмэн баймаар байна.

Б.Ганчимэг /baabar.mn/

iСанал болгох
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
iРедакцийн сонголт
iШинэ мэдээ
З.Мэндсайхан: Оюу Толгойн хэлэлцээрийн баг удахгүй ирнэ 34 мин Мэдээж “Ар нь түүз!” 45 мин И-спорт болон оюуны спортын Азийн анхдугаар наадмыг 2027 онд зохион байгуулна 1 цаг 3 мин Улаанбаатарт өдөртөө 8 хэм хүйтэн 1 цаг 10 мин Аймгуудын өрсөлдөх чадварын 2026 оны тайлангийн үр дүнг танилцуулна 1 цаг 14 мин Д.Трамп Хятадад Ким Жөн Унтай уулзаж магадгүй гэв 1 цаг 19 мин Тайванийн Гадаад хэргийн сайд АНУ-д хоёр дахь удаагаа очжээ 1 цаг 24 мин Хятадын арбитр: Манай төрийн өмчит банкуудаас татсан зээлүүдийг “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК-ийн төмрийн хүдрийн уурхайд зохих ёсоор ашигласан байна 1 цаг 29 мин Д.Медведев улирлын хаалтын тэмцээнийг хожлоор эхлүүллээ 16 цаг 28 мин “Вояжер-1” сансрын төхөөрөмж түүхэн дээд амжилт тогтооход ойрхон байна 16 цаг 32 мин Голомт банк “Euromoney Awards”-ын дөрвөн төрөлд шилдгээр шалгарлаа 20 цаг 17 мин А.Ганбаатар: Сүүлийн арваад жил төсөв 4 дахин тэлсэн ч хэт үрэлгэн, хүнийхээ төлөө биш байна 20 цаг 31 мин У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч байгаад шалгуулна 20 цаг 43 мин “Тавантолгой түлш” ХХК 51.2 мянган тонн түлшний нөөцтэй байна Өчигдөр 08 цаг 47 мин Энэ онд 51 байршилд 63.47 км авто замыг шинэчлээд байна Өчигдөр 08 цаг 36 мин Монгол, НҮБ-ын харилцаа: Энхийг сахиулах ажиллагаанаас дэлхийн бодлого тодорхойлох оролцоо руу Өчигдөр 08 цаг 31 мин Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа Өчигдөр 08 цаг 22 мин Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх энхийг сахиулагчдыг төрийн одон, медалиар шагналаа Уржигдар 16 цаг 21 мин Хуситууд Йемений түр нийслэл Аден хот руу давшиж эхэлжээ Уржигдар 16 цаг 15 мин Оюутны гольфийн ДАШТ-д М. Буян-Эрдэнэ амжилттай оролцлоо Уржигдар 16 цаг 10 мин
iИх уншсан
С.Бямбадорж: Төрийн тамганы хөшөөг нурааж, АН тугаа тайрч ог... Аймгийн заан Ц.Гонгорын нэрэмжит УАШТ-д Р.Омар түрүүллээ Ж.Шагжийн нэрэмжит олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болно... Монголын мөсөн сийлбэрчид Мадридын тэмцээнд түрүүллээ УИХ-ын дарга С.Бямбацогт БНСВУ-ын Үндэсний ассамблейн гишүүн... АН дотор угсарсан МАН-ын схем Д.Жаргалсайханыг Барилга, хот ... Э.Өлзийбаяр: Намын дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардса... НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 81 дүгээр чуулганы Дөрөвдүгээр хор... Монголын музейн үзмэрүүд олон улсын үзэсгэлэнд тавигдлаа Хууль зөрчиж хэрэг буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” х... 1926-1930 онд Герман улсад суралцсан монгол залуучуудын боло... З.Мэндсайхан: Тэтгэвэр, цалингийн нэмэгдлээр дамжуулан ажлын... Мотоцикл, мопедын хөдөлгөөнийг төв суурин газарт түр хугацаа... Шинжлэх ухааны академид “Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одон г... Цагаачд иргэдийн шинэ цуваа АНУ-ын хилийг чиглэв “Герман, Франц улсад суралцсан анхны эмэгтэйчүүд” үзэсгэлэнг... Элсэн манханыг тогтворжуулах, элсний нүүдлийг зогсоохоор ажи... Гавьяат тамирчин Э.Цэндбаатар 16 дараалан яллаа У.Хүрэлсүх: Гүтгэлэг худал болохыг нотлохын тулд ажлаа өгч б... УИХ-ын чуулганаар 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа
Top